TYT - Doğa ve Kimya - Orta Test - Doğa ve Kimya 3 - 7
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi asit yağmurlarının oluşumuna en doğrudan katkı sağlayan gazlardan biridir?
A
SO2
B
CH4
C
N2
D
He
Çözüm
Kükürt dioksit (SO2) atmosferde oksitlenerek H2SO4 oluşumuna yol açar. Bu asit yağmur suyunun pH’ını düşürür. CH4 sera etkisiyle, N2 ve He ise genelde tepkimesizlikleriyle bilinir.
2. soru
TYT - Doğa ve Kimya - Orta Test - Doğa ve Kimya 4 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi suyun arıtımında pıhtılaştırma (koagülasyon) amacıyla yaygın kullanılan bir kimyasal maddedir?
A
Al2(SO4)3 (şap)
B
NaCl
C
C6H12O6 (glikoz)
D
NH3
Çözüm
Şap (Al2(SO4)3) kolloidal tanecikleri bir araya getirerek çökelmeyi kolaylaştırır. NaCl daha çok iyon derişimini artırır; glikoz pıhtılaştırıcı değildir. NH3 ise pH ayarlamada kullanılabilir ancak koagülasyon için yaygın temel madde değildir.
3. soru
TYT - Doğa ve Kimya - Orta Test - Doğa ve Kimya 7 - 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki atıklardan hangisi geri dönüşümle hammadde tasarrufuna en doğrudan katkı sağlar?
A
Alüminyum içecek kutusu
B
Muz kabuğu
C
Kullanılmış kâğıt havlu
D
Kirlenmiş strafor köpük
Çözüm
Alüminyumun geri dönüşümü, cevherden üretime göre çok daha az enerji ve hammadde gerektirir. Organik atıklar kompostlanabilir; kirlenmiş bazı plastik/köpükler ise geri dönüşümde sorun oluşturur.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Bir gölde tarımsal gübre kaynaklı NO3− ve PO43− artışı sonucu ötrofikasyon gelişiyor. Aşağıdakilerden hangisi ötrofikasyonun kimyasal/çevresel sonucunu en doğru açıklar?
A
Alg patlaması sonrası ayrıştırıcıların O2 tüketimi artar, çözünmüş O2 azalır ve balık ölümleri görülebilir.
B
Besin tuzları artınca fotosentez azalır, çünkü NO3− ve PO43− inhibitördür.
C
Çözünmüş O2 artar ve biyolojik çeşitlilik sürekli yükselir.
D
Suyun pH'ı kesin olarak 1–2 birim artar; bu ötrofikasyonun temel göstergesidir.
Çözüm
Nitrat ve fosfat artışı alg çoğalmasını tetikler. Algler ölünce ayrıştırıcılar organik maddeyi parçalayarak çözünmüş oksijeni tüketir. O2 azalması sucul canlı ölümlerine yol açabilir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Sera etkisi ile ozon tabakasının incelmesi sık karıştırılmaktadır. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A
Sera etkisinde temel rol oynayan gazlardan biri CO2 iken, ozon tabakasının incelmesinde CFC'lerden açığa çıkan Cl· radikalleri katalizör rolü oynar.
B
Sera etkisinin temel nedeni O3'ün stratosferde azalmasıdır; ozon incelmesinin temel nedeni CO2 artışıdır.
C
Sera etkisini esas olarak SO2 oluşturur; ozon tabakasını ise NO3− iyonları inceltir.
D
Sera etkisi yalnızca su buharından kaynaklanır; ozon tabakasının incelmesi yalnızca CH4 artışından kaynaklanır.
Çözüm
Sera etkisi, IR soğurabilen gazların (CO2, CH4, H2O gibi) artışıyla güçlenir. Ozon incelmesi ise CFC'lerin UV ile parçalanması sonucu oluşan Cl· radikallerinin O3'ü katalitik olarak parçalayabilmesiyle ilişkilidir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Bir bölgede kireçtaşı (CaCO3) içeren yapı taşlarının asit yağmurlarından daha çok zarar gördüğü gözleniyor. Aşağıdaki tepkimelerden hangisi bu aşınmayı en iyi açıklar?
A
CaCO3(s) + 2H+(aq) → Ca2+(aq) + CO2(g) + H2O(l)
B
CaCO3(s) + 2OH−(aq) → Ca(OH)2(aq) + CO32−(aq)
C
CaCO3(s) + O2(g) → CaO(s) + CO2(g)
D
CaCO3(s) + H2(g) → CaH2(s) + CO2(g)
Çözüm
Asit yağmuru H+ derişimini artırır ve karbonatlı kayaçlar asitle tepkimeye girer. CaCO3, H+ ile çözünüp Ca2+ oluştururken CO2 çıkarır. Bu süreç malzeme kaybına (aşınmaya) neden olur.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Bir hava kütlesinde NOx emisyonları yüksekken güneşli günlerde fotokimyasal sis (smog) oluşuyor. Aşağıdakilerden hangisi bu olayın temel kimyasal mantığıyla uyumludur?
A
NO2, güneş ışığıyla fotolize olup O atomu oluşturur; O2 ile O3 oluşur ve oksitleyici kirleticiler artar.
B
NO, güneş ışığıyla fotolize olup doğrudan HNO3 oluşturur; ozon oluşumu engellenir.
C
CO2 fotolizlenerek O3 üretir; NOx yalnızca katalizörü zehirler.
D
SO2 fotoliziyle Cl· oluşur; bu radikaller O3'ü artırmadan yalnızca H2SO4 üretir.
Çözüm
Fotokimyasal smogda NO2 ışıkla parçalanarak O atomu üretir. O atomu O2 ile birleşip O3 oluşturur ve güçlü oksitleyiciler birikir. Bu nedenle güneşli havalarda NOx varlığında ozon artışı görülür.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Asit yağmurlarının oluşumunda SO2 ve NOx gazlarının atmosferdeki dönüşümleri önemlidir. Aşağıdaki tepkimelerden hangisi asit yağmurlarına doğrudan katkı sağlayan bir asidin oluşumunu gösterir?
A
SO2(g) + H2O(l) → H2SO3(aq)
B
CO2(g) + H2O(l) → H2CO3(aq)
C
N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g)
D
O2(g) + 2H2O(l) + 4e- → 4OH-(aq)
Çözüm
SO2 suyla tepkimeye girerek H2SO3 oluşturur ve yağışın pH'ını düşürür. CO2 kaynaklı H2CO3 doğal ve zayıf olduğundan asit yağmurunun temel nedeni değildir. Diğerleri asit oluşumu vermez.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Deniz suyundaki karbonat sistemi pH'ı tamponlar. Aşağıdaki değişimlerden hangisi deniz suyunun pH'ını en belirgin şekilde DÜŞÜRÜR?
A
Atmosferik CO2'nin artmasıyla suda çözünmüş CO2 miktarının artması
B
Suda çözünmüş CaCO3 miktarının artması
C
Suyun sıcaklığının artmasıyla CO2'nin çözünürlüğünün azalması
D
Fotosentezin artmasıyla suda çözünmüş CO2'nin azalması
Çözüm
CO2 artışı H2CO3 oluşumunu artırır ve H+ derişimini yükselterek pH'ı düşürür. Sıcaklık artışı ve fotosentez CO2'yi azaltıp pH'ı yükseltme eğilimindedir. CaCO3 çözünmesi karbonat/bikarbonatla tamponlayarak asitliği azaltır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Kireçtaşı (CaCO3) içeren bölgelerde asit yağmurları tarihi eserleri aşındırır. Bu aşınmanın temel kimyasal nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
CaCO3(s) + 2H+(aq) → Ca2+(aq) + CO2(g) + H2O(l)
B
CaCO3(s) + CO2(g) → CaO(s) + CO(g)
C
CaCO3(s) → CaO(s) + CO2(g)
D
Ca2+(aq) + CO3^2-(aq) → CaCO3(s)
Çözüm
Asit yağmurundaki H+ iyonları CaCO3 ile tepkimeye girerek çözünür Ca2+ oluşturur ve CO2 çıkar. Bu, katının çözünmesine ve yüzey kaybına yol açar. Diğer seçenekler ya ters yönde çökelme ya da uygun olmayan bozunma/indirgenme içerir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi sera etkisi ile ozon tabakasının incelmesi arasındaki farkı doğru açıklar?
A
Sera etkisi UV ışınlarını artırır, ozon incelmesi kızılötesi ışınları artırır.
B
Sera etkisi atmosferin ısınmasına yol açar; ozon incelmesi ise UV-B’nin yeryüzüne ulaşmasını artırır.
C
Sera etkisinin temel nedeni CFC’lerdir; ozon incelmesinin temel nedeni CO2’dir.
D
Sera etkisi sadece doğal kaynaklıdır; ozon incelmesi sadece insan kaynaklıdır.
Çözüm
Sera etkisi, IR soğurumu yapan gazların ısıyı tutmasıyla sıcaklığı artırır. Ozon tabakasının incelmesi ise UV-B soğurulmasının azalması nedeniyle UV-B’nin yeryüzüne daha çok ulaşmasına yol açar.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Troposferde fotokimyasal sis oluşumunda NOx ve uçucu organik bileşiklerin (VOC) güneş ışığıyla tepkimeleri sonucu ozon (O3) artar. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bu süreci doğru açıklar?
A
NO2, ışıkla NO + O• oluşturur; O• + O2 → O3 ile ozon oluşur
B
NO, ışıkla NO2’ye yükseltgenir ve doğrudan O3 oluşturur
C
O3, NO2 ile tepkimeye girerek NO ve O2 oluşturur; bu nedenle ozon birikir
D
VOC’ler yalnızca CO2 ve H2O’ya yanar; ozon oluşumuna etkileri yoktur
Çözüm
NO2 fotoliziyle atomik oksijen oluşur ve bu oksijen O2 ile birleşerek O3 üretir. VOC’ler radikal zincirini sürdürerek NO’nun tekrar NO2’ye dönüşmesini kolaylaştırıp ozon birikimine katkı sağlar.
