TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 2 - 5
Doğru cevap: B
Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe birinci iyonlaşma enerjisinin genel olarak artmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Katman sayısının artması
B
Etkili çekirdek yükünün artması
C
Atom kütlesinin azalması
D
Elektron sayısının azalması
Çözüm
Aynı periyotta proton sayısı artarken elektronlar aynı ana enerji düzeyine eklenir. Bu durumda etkili çekirdek yükü artar ve elektronlar daha güçlü tutulur. Bu nedenle iyonlaşma enerjisi genel olarak artar.
2. soru
TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 6 - 6
Doğru cevap: D
Aynı grupta bulunan X ve Y elementlerinin atom numaraları sırasıyla 9 ve 17’dir. Bu iki element için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
X’in atom yarıçapı Y’den büyüktür.
B
Y’nin elektronegatifliği X’ten büyüktür.
C
X’in iyonlaşma enerjisi Y’den küçüktür.
D
X ve Y’nin değerlik elektron sayıları aynıdır.
Çözüm
Z=9 (F) ve Z=17 (Cl) aynı grupta (17. grup) olduğundan değerlik elektron sayıları aynıdır (7). Aynı grupta aşağı indikçe yarıçap artar, elektronegatiflik ve iyonlaşma enerjisi azalır.
3. soru
TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 7 - 7
Doğru cevap: B
Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe aşağıdakilerden hangisi genel olarak artar?
A
Atom yarıçapı
B
İyonlaşma enerjisi
C
Metalik özellik
D
Elektron katman sayısı
Çözüm
Soldan sağa etkin çekirdek yükü arttığı için elektronlar daha sıkı tutulur ve iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. Atom yarıçapı azalır, metalik özellik azalır, katman sayısı sabit kalır.
4. soru
TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 9 - 1
Doğru cevap: C
Aynı elemente ait X ve Y atomlarının kütle numaraları sırasıyla 35 ve 37’dir. Buna göre X ve Y için hangisi doğrudur?
A
Proton sayıları farklıdır.
B
Elektron sayıları farklıdır.
C
Nötron sayıları farklıdır.
D
Atom numaraları farklıdır.
Çözüm
Aynı element oldukları için atom numaraları (proton sayıları) aynıdır. Kütle numarası farklı olduğundan nötron sayıları farklıdır. Nötr kabul edilirse elektron sayıları da aynıdır.
5. soru
TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 9 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki element çiftlerinden hangisinin kimyasal özellikleri en çok benzerdir?
A
Li ve Na
B
C ve N
C
O ve F
D
Mg ve Al
Çözüm
Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayıları aynı olduğundan kimyasal özellikleri benzerdir. Li ve Na 1A (1. grup) alkali metallerdir. Bu nedenle en benzer çift Li–Na’dır.
6. soru
TYT - Atom ve Periyodik Sistem - Orta Test - Atom ve Periyodik Sistem 9 - 7
Doğru cevap: B
Bir elementin birinci iyonlaşma enerjisinin komşularına göre beklenenden düşük olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A
Yeni bir periyoda başlaması ve katman sayısının artması
B
p orbitallerine ilk elektronun yerleşmesi (s’den p’ye geçiş)
C
Tam dolu değerlik katmanına sahip olması
D
Yarı dolu p alt kabuğuna sahip olması
Çözüm
s alt kabuğundan p alt kabuğuna geçişte (ör. 2s²2p¹ gibi) p elektronu daha yüksek enerjili ve daha zayıf tutulur. Bu durum birinci iyonlaşma enerjisinde beklenenden düşük bir değere yol açabilir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Bir elementin ardışık iyonlaşma enerjileri (kJ/mol) I1=580, I2=1817, I3=2745, I4=11577 şeklindedir. Bu elementin periyodik sistemdeki grubu aşağıdakilerden hangisidir?
A
1A
B
2A
C
3A
D
4A
Çözüm
Büyük sıçrama I3’ten I4’e geçişte olduğundan 3 elektron koparıldıktan sonra çekirdek elektronlarına geçilir. Bu, değerlik elektron sayısının 3 olduğunu gösterir. Dolayısıyla element 3A grubundadır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
X, Y ve Z elementlerinin atom numaraları sırasıyla 16, 17 ve 19’dur. Buna göre aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?
A
Atom yarıçapı: X > Y > Z
B
Elektronegatiflik: Z > Y > X
C
Birinci iyonlaşma enerjisi: Y > X > Z
D
Metalik karakter: Y > X > Z
Çözüm
16=S, 17=Cl aynı periyotta olup iyonlaşma enerjisi genel olarak artar; bu yüzden Cl > S. 19=K bir alt periyotta ve 1A’da olduğundan iyonlaşma enerjisi çok düşüktür. Dolayısıyla Y > X > Z doğrudur.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir atomun temel hâl elektron dizilimi [Ar] 4s2 3d5 şeklindedir. Bu atom için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
En büyük baş kuantum sayılı orbitalde 1 elektron bulunur.
B
Toplam eşleşmemiş elektron sayısı 5’tir.
C
Periyodu 3’tür.
D
En kararlı iyonu +2’dir.
Çözüm
4s2 elektronları eşleşmiştir, 3d5 ise Hund kuralına göre 5 eşleşmemiş elektron içerir. Bu nedenle toplam eşleşmemiş elektron sayısı 5’tir. Diğer seçenekler iyonlaşma/iyon kararlılığı gibi kesin olmayan ya da yanlış genellemeler içerir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir elementin birinci iyonlaşma enerjisi, kendisinden önce gelen elementten daha küçüktür. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A
Yeni bir periyotta başa geçilmesi (atom yarıçapının artması)
B
Aynı periyotta p-alt kabuğuna ilk elektronun yerleşmesi (s–p geçişi)
C
Aynı grupta aşağı inildikçe etkin çekirdek yükünün artması
D
Tam dolu alt kabuğa sahip olma (ek kararlılık)
Çözüm
Aynı periyotta s’den p’ye geçişte (ör. Be→B, Mg→Al) p elektronu daha yüksek enerjili olduğundan koparmak daha kolaydır. Bu yüzden iyonlaşma enerjisi beklenenden düşebilir. Diğer seçenekler genelde IE’yi artırır veya farklı bir trend açıklar.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Bir periyotta artan atom numarasıyla birlikte aşağıdaki niceliklerden hangisi genel olarak artar?
A
Atom yarıçapı
B
Metalik özellik
C
Elektron ilgisi (genel eğilim)
D
Katman sayısı
Çözüm
Periyot boyunca etkin çekirdek yükü arttığı için elektron alma eğilimi (elektron ilgisi) genel olarak artar. Atom yarıçapı ve metalik özellik azalır. Katman sayısı periyot içinde sabittir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
İzoelektronik türler: A2−, B−, C, D+ sırasıyla 10 elektrona sahiptir. Bu türlerin iyon yarıçapı/atom yarıçapı büyüklük sırası aşağıdakilerden hangisidir?
A
A2− > B− > C > D+
B
D+ > C > B− > A2−
C
B− > A2− > C > D+
D
A2− > C > B− > D+
Çözüm
İzoelektronik türlerde çekirdek yükü arttıkça yarıçap küçülür. Aynı elektron sayısında en negatif yüklü tür en büyük, en pozitif yüklü tür en küçüktür. Bu nedenle A2− > B− > C > D+ olur.
