TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 1 - 6
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi biyolojinin yaşamı incelemede kullandığı bilimsel yöntem basamaklarından biri değildir?
A
Gözlem yapma
B
Hipotez kurma
C
Kontrollü deney yapma
D
Sonucu otorite görüşüyle kesinleştirme
Çözüm
Bilimsel yöntemde sonuçlar otoriteye göre değil, kanıta ve tekrarlanabilir verilere göre değerlendirilir. Gözlem, hipotez ve kontrollü deney bilimsel yöntemin temel basamaklarıdır.
2. soru
TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 2 - 3
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi biyolojinin diğer bilim dallarıyla ilişkisinin doğru bir örneğidir?
A
Enzimlerin çalışma hızının sıcaklıkla değişimini açıklamak için fiziksel ilkelerden yararlanılması
B
Canlıların sınıflandırılmasında yalnızca geleneksel inanışların esas alınması
C
Bir ilacın etkisinin belirlenmesinde kontrollü deney yerine kişisel gözlemlerin yeterli görülmesi
D
Ekosistemlerde madde döngülerinin kimyasal tepkimelerle ilişkisinin reddedilmesi
Çözüm
Biyoloji, fizik ve kimya gibi bilimlerden yararlanır; enzim hızının sıcaklıkla değişimi bu ilişkiye örnektir. Diğer seçenekler bilimsel yaklaşım ve disiplinler arası ilişkiye aykırıdır.
3. soru
TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 4 - 4
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi biyolojinin diğer bilim dallarıyla ilişkisine örnek olarak verilemez?
A
Enzimlerin çalışma hızının sıcaklıkla değişiminin incelenmesi (kimya)
B
Sinir iletiminde elektriksel potansiyel farklarının ölçülmesi (fizik)
C
Popülasyon büyüklüğünün grafik ve denklemlerle modellenmesi (matematik)
D
Bir elementin atom numarasının belirlenmesi (kimya)
Çözüm
Elementin atom numarasının belirlenmesi doğrudan kimyanın konusudur ve biyolojik bir problem içermez. Diğer seçeneklerde biyolojik süreçler farklı bilimlerle birlikte incelenmektedir.
4. soru
TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 8 - 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi biyolojide kullanılan bilimsel yöntemin basamaklarından biridir?
A
Hipotezin kanıtlanması için değişkenlerin kontrol edilmediği gözlemler yapmak
B
Deney sonuçlarına uymasa da hipotezi değiştirmeden kabul etmek
C
Hipotezi test etmek için kontrollü deney tasarlamak
D
Sonuçları paylaşmadan önce mutlaka yeni bir teori oluşturmak
Çözüm
Bilimsel yöntemde hipotez test edilebilir olmalı ve kontrollü deneylerle sınanmalıdır. Değişkenlerin kontrol edilmemesi veya sonuca rağmen hipotezi değiştirmemek bilimsel değildir.
5. soru
TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 9 - 7
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi biyolojide "model organizma" kullanılmasının temel amaçlarından biridir?
A
Her canlı türünün tüm özelliklerini tek bir tür üzerinden açıklamak
B
Karmaşık biyolojik süreçleri daha kolay incelenebilir bir sistemde araştırmak
C
Doğal seçilimi laboratuvar ortamında tamamen ortadan kaldırmak
D
Canlıların tümünde aynı genlerin bulunduğunu kanıtlamak
Çözüm
Model organizmalar, genetik ve fizyolojik süreçlerin daha hızlı ve kontrol edilebilir biçimde incelenmesini sağlar. Böylece elde edilen sonuçlar benzer mekanizmalar için diğer canlılara da ışık tutabilir.
6. soru
TYT - Yaşam Bilimi Biyoloji - Orta Test - Yaşam Bilimi Biyoloji 10 - 3
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi biyolojinin temel özelliklerinden biri olan "organizasyon" kavramını en iyi açıklar?
A
Canlıların çevre koşullarına uyum sağlayarak nesiller boyunca değişmesi
B
Canlıların atomdan biyosfere kadar hiyerarşik düzeylerde düzenli bir yapı göstermesi
C
Canlıların enerji ihtiyacını yalnızca fotosentezle karşılaması
D
Tüm canlıların aynı gen sayısına sahip olması
Çözüm
Organizasyon, canlıların yapısının atom-molekül-organel-hücre-doku-organ-sistem-organizma gibi hiyerarşik basamaklarla düzenlenmesini ifade eder. Diğer seçenekler farklı biyolojik kavramlara aittir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Bir araştırmacı, bir bakteri suşunda yeni bir enzim aktivitesi keşfeder. Enzimin amino asit dizilimi, bilinen hiçbir proteine anlamlı benzerlik göstermemesine rağmen aynı reaksiyonu katalizleyen farklı bir enzimle aynı kofaktöre ihtiyaç duyar. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
Homolog genlerin farklı türlerde aynı işlevi sürdürmesi
B
Konvergent evrim sonucu analojik (işlevce benzer) proteinlerin ortaya çıkması
C
Mutasyonların her zaman protein dizisini tamamen değiştirmesi
D
Genetik sürüklenmenin enzimlerin katalitik merkezini koruması
Çözüm
Dizisel benzerlik olmadan aynı reaksiyonun katalizlenmesi, benzer seçilim baskılarıyla bağımsız olarak benzer işlevli proteinlerin evrimleşmesine (konvergent evrim) işaret eder. Kofaktör gereksiniminin ortak olması da işlevsel benzerliği destekler.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Bir bilim insanı, bir hücre tipinin canlı olup olmadığını tartışmaktadır. Aşağıdaki özelliklerden hangisi tek başına, söz konusu yapının kesin olarak canlı olduğunu göstermede en güçlü kanıttır?
A
Enerji dönüşümleri (metabolik tepkimeler) gerçekleştirmesi
B
Çevresel uyarılara tepki vermesi
C
Kendi genetik bilgisini kullanarak kendini eşleyebilmesi ve kalıtsal değişkenlik oluşturabilmesi
D
Düzenli bir iç yapıya (organizasyon) sahip olması
Çözüm
Canlılığı en güçlü biçimde gösteren ölçüt, genetik bilgiye dayalı kendini eşleme ve kalıtsal değişkenliktir. Metabolizma, uyarılara tepki ve organizasyon canlı olmayan sistemlerde de kısmen görülebilir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir ekosistemde aynı türden iki popülasyon inceleniyor. Popülasyon 1’de bireyler arası genetik çeşitlilik çok düşük, popülasyon 2’de yüksektir. Aynı çevresel değişim her iki popülasyonu da etkilediğinde, biyolojik açıdan en olası sonuç hangisidir?
A
Popülasyon 1’in uyum başarısının daha yüksek olması
B
Popülasyon 2’nin doğal seçilimle uyum sağlayabilme olasılığının daha yüksek olması
C
Her iki popülasyonun da çevre değişimine tepkisinin aynı olması
D
Genetik çeşitliliğin uyumla ilgisiz olması
Çözüm
Genetik çeşitlilik, seçilime konu olabilecek farklı fenotiplerin ortaya çıkma olasılığını artırır. Bu nedenle değişen çevrede Popülasyon 2’nin uyum sağlayabilme şansı daha yüksektir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi biyolojinin bilimsel yönteminde “hipotez” ile “teori” arasındaki ilişkiyi en doğru açıklar?
A
Hipotez, kanıtlanınca yasa olur; teori ise kanıtlanınca hipoteze dönüşür.
B
Hipotez test edilebilir bir açıklama önerisidir; teori ise çok sayıda bağımsız kanıtla desteklenen kapsamlı açıklama çerçevesidir.
C
Hipotez yalnızca gözleme dayanır; teori ise yalnızca deneyle kurulur ve gözlem içermez.
D
Hipotez ve teori eş anlamlıdır; aralarındaki fark yalnızca kullanılan terminolojidir.
Çözüm
Hipotez, sınanabilir ve yanlışlanabilir bir açıklama önerisidir. Teori ise farklı gözlem ve deneylerden gelen geniş kanıtlarla desteklenen, olayları birleştirici açıklama sistemidir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi biyolojide “indirgemeci (reductionist)” yaklaşım ile “sistem (systems)” yaklaşımı arasındaki farkı en doğru biçimde ifade eder?
A
İndirgemeci yaklaşım yalnızca ekosistemlerde, sistem yaklaşımı yalnızca hücre düzeyinde kullanılır.
B
İndirgemeci yaklaşım, bütünü parçalarına ayırarak açıklar; sistem yaklaşımı, parçalar arası etkileşimlerden doğan yeni özellikleri (emergent) vurgular.
C
İndirgemeci yaklaşım deneysel değildir; sistem yaklaşımı yalnızca deneysel verilere dayanır.
D
İndirgemeci yaklaşım nicel, sistem yaklaşımı nitel verilerle sınırlıdır.
Çözüm
İndirgemeci yaklaşım bir sistemi bileşenlerine indirger ve parçaları inceleyerek açıklama yapar. Sistem yaklaşımı ise etkileşimlerin ortaya çıkardığı bütüncül özellikleri dikkate alır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi biyolojide “yaşamın ortak özellikleri” kapsamında yer alan bir özelliğin, tek başına yaşamı kesin olarak kanıtlamamasının en iyi gerekçesidir?
A
Çünkü canlıların tümü aynı ortamda yaşar ve aynı enerji kaynağını kullanır.
B
Çünkü bazı cansız sistemler (ör. kristal büyümesi) belirli koşullarda büyüme benzeri artış gösterebilir; bu yüzden tek bir özellik yaşam için yeterli değildir.
C
Çünkü canlılar yalnızca eşeyli üreme yapar; eşeysiz üreme cansızlarda görülür.
D
Çünkü homeostazi yalnızca hayvanlarda bulunur, bitkilerde bulunmaz.
Çözüm
Yaşamı tanımlayan özellikler bir arada değerlendirildiğinde anlamlıdır. Tek bir özellik (ör. büyüme) bazı cansız süreçlerde de benzer şekilde gözlenebildiği için tek başına kesin kanıt olmaz.
