Aşağıdakilerden hangisi hücre zarının akıcı-mozaik yapısını açıklayan bir özelliktir?
A
Fosfolipit çift tabaka içinde proteinlerin yanlamasına hareket edebilmesi
B
Hücre zarının selülozdan oluşması ve tamamen geçirgen olması
C
Zarın yalnızca proteinlerden oluşması ve katı bir yapı göstermesi
D
Zar üzerindeki proteinlerin sabitlenmiş olması ve yer değiştirememesi
Çözüm
Akıcı-mozaik modele göre fosfolipitler ve bazı zar proteinleri tabaka içinde hareket edebilir. Bu hareketlilik zarın akışkanlığını sağlar. Selüloz hücre duvarında bulunur, zarın ana bileşeni değildir.
2. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 3 - 1
Doğru cevap: B
Bir hücrede granüllü endoplazmik retikulumun (GER) fazla gelişmiş olması aşağıdaki işlevlerden hangisinin yoğun olduğunu gösterir?
A
Lipit ve steroid hormon sentezi
B
Salgı veya zar proteinlerinin sentezi ve taşınması
C
Fotosentez reaksiyonlarının gerçekleşmesi
D
Hücre bölünmesinde iğ ipliklerinin oluşturulması
Çözüm
GER üzerinde ribozom bulunduğundan protein senteziyle ilişkilidir. Özellikle salgı ve zar proteinlerinin üretimi ve taşınmasında görev alır. Lipit sentezi daha çok düz ER ile ilişkilidir.
3. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 3 - 2
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi prokaryot hücrelerde bulunup ökaryot hücrelerde bulunmayan bir yapıdır?
A
Hücre duvarı
B
Ribozom
C
Halkasal DNA’nın bulunduğu nükleoid bölge
D
Hücre zarı
Çözüm
Prokaryotlarda DNA, zarla çevrili çekirdek içinde değil nükleoid bölgede bulunur. Hücre zarı ve ribozom her iki hücre tipinde de vardır. Hücre duvarı ise bazı ökaryotlarda (bitki, mantar) da bulunur.
4. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 3 - 4
Doğru cevap: A
Fosfolipit çift tabakadan oluşan hücre zarında, aşağıdakilerden hangisi zarın seçici geçirgenliğinde en doğrudan rol oynar?
A
Kanal ve taşıyıcı proteinler
B
Glikojen
C
DNA
D
Sentriyoller
Çözüm
Seçici geçirgenlikte, belirli maddelerin geçişini sağlayan kanal ve taşıyıcı proteinler doğrudan görev alır. Glikojen depo karbonhidrattır, DNA çekirdekte/mitokondride bulunur. Sentriyoller hücre bölünmesinde etkilidir.
5. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 4 - 2
Doğru cevap: A
Bir hücrede salgı proteinlerinin sentezlenip dışarı atılmasına kadar izlenen yol aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A
Ribozom → Granüllü ER → Golgi aygıtı → Salgı vezikülü → Hücre zarı
B
Ribozom → Golgi aygıtı → Granülsüz ER → Lizozom → Hücre zarı
C
Mitokondri → Granüllü ER → Golgi aygıtı → Koful → Hücre zarı
Salgı proteinleri ribozomlarda (granüllü ER üzerinde) sentezlenir, ER ile Golgi’ye taşınır ve Golgi’de işlenip paketlenir. Salgı vezikülleri hücre zarıyla kaynaşarak ekzositozla dışarı verir.
6. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 6 - 3
Doğru cevap: B
Bir hücrede granüllü endoplazmik retikulum (GER) miktarının fazla olması, aşağıdaki faaliyetlerden hangisinin yoğun olduğunu gösterir?
A
Lipit sentezi ve detoksifikasyon
B
Protein sentezi ve salgılanacak/zar proteinlerinin üretimi
C
Hücre içi sindirim ve otoliz
D
ATP üretimi ve oksidatif fosforilasyon
Çözüm
GER üzerinde ribozomlar bulunur ve özellikle salgı proteinleri ile zar proteinlerinin sentezinde görev alır. Lipit sentezi daha çok düz ER’de, ATP üretimi mitokondride gerçekleşir.
7. soru
TYT - Hücre - Orta Test - Hücre 7 - 7
Doğru cevap: B
Bitki hücresinin hipertonik bir ortama konulmasıyla aşağıdakilerden hangisi gözlenir?
A
Turgor basıncının artması
B
Plazmoliz (sitoplazmanın hücre duvarından ayrılması)
C
Hemoliz
D
Endositoz hızının artması
Çözüm
Hipertonik ortamda hücre su kaybeder ve zar, hücre duvarından ayrılacak şekilde büzüşür; bu plazmolizdir. Turgor basıncı azalır, hemoliz ise hayvan hücrelerinde hipotonikte görülür.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdaki olaylardan hangisi endositozun (özellikle reseptör aracılı endositozun) gerçekleşmesi için doğrudan zorunlu olan bir özelliktir?
A
Hücre duvarının bulunması
B
Plazma zarının akışkan mozaik yapıda olması ve vezikül oluşturabilmesi
C
Ribozomların zara bağlı olması
D
Mitokondrinin bulunması
Çözüm
Endositoz, zarın içe çökerek vezikül oluşturmasına dayanır; bu da zar akışkanlığı ve fosfolipit çift tabaka yapısıyla mümkündür. Hücre duvarı endositozu kolaylaştırmaz, çoğu durumda sınırlar.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdaki olaylardan hangisi, ökaryotik bir hücrede sitozolde gerçekleşip doğrudan ATP üretimi sağlayan bir basamaktır?
Elektron taşıma zincirinde oksidatif fosforilasyonla ATP sentezi
D
Pirüvatın asetil-CoA’ya dönüşümü sırasında CO2 çıkışı
Çözüm
Glikoliz sitozolde gerçekleşir ve iki basamakta substrat düzeyinde fosforilasyonla ATP üretir. Krebs döngüsü ve ETS mitokondride gerçekleşir; pirüvatın asetil-CoA’ya dönüşümünde ATP üretilmez.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Bir hücrede endoplazmik retikulumda sentezlenen bir salgı proteininin doğru hedefe taşınabilmesi için aşağıdaki yapılardan hangisinin işlevi zorunludur?
A
Golgi aygıtında modifikasyon ve paketleme
B
Lizozomda hidroliz enzimleriyle parçalanma
C
Mitokondride oksidatif fosforilasyonla ATP üretimi
D
Sentrozomda iğ ipliklerinin oluşturulması
Çözüm
Salgı proteinleri GER’de sentezlenir, Golgi’de işlenip sınıflandırılarak veziküllere paketlenir. Lizozom parçalama organelidir; mitokondri ve sentrozom bu hedeflemeyi doğrudan sağlamaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Bir bitki hücresinde hücre duvarı ve plazma zarı sağlamken, hücre hipertonik bir ortama alındığında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak gözlenir?
A
Plazmoliz: protoplastın hücre duvarından ayrılması
B
Hemoliz: hücrenin patlaması
C
Turgor basıncının maksimuma çıkması
D
Deplazmoliz: su alımıyla eski haline dönme
Çözüm
Hipertonik ortamda su hücreden çıkar, vakuol küçülür ve protoplast duvardan ayrılır (plazmoliz). Hemoliz hayvan hücreleri için tipiktir; turgor artmaz, deplazmoliz hipotonik ortama geçince olur.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, hücre iskeleti elemanı ile temel işlevi açısından doğrudur?
A
Mikrotübül — kromozomların hücre bölünmesinde ayrılmasını sağlayan iğ ipliklerinin yapısı
B
Mikrofilament — ribozomun büyük ve küçük alt birimlerinin yapısı
C
Ara filament — ATP sentezinin gerçekleştiği krista yapısı
D
Mikrotübül — fosfolipit çift tabakanın ana bileşeni
Çözüm
Mikrotübüller iğ ipliklerinin temel yapısal elemanıdır ve kromozom hareketinde görev alır. Ribozom rRNA ve proteinlerden oluşur; kristalar mitokondri zar kıvrımlarıdır, fosfolipitler zarın bileşenidir.
