TYT - Kalıtımın Genel İlkeleri - Orta Test - Kalıtımın Genel İlkeleri 1 - 4
Doğru cevap: B
X’e bağlı çekinik bir hastalık için taşıyıcı bir kadın (XHXh) ile sağlam bir erkek (XHY) evleniyor. Çocukların hastalıklı olma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?
A
%0
B
%25
C
%50
D
%75
Çözüm
Kız çocuklar babadan XH aldıkları için hastalıklı olamaz, sadece taşıyıcı olabilir. Erkek çocukların yarısı anneden Xh alır ve XhY olduğundan hastalıklı olur; tüm çocuklar içinde olasılık %25’tir.
2. soru
TYT - Kalıtımın Genel İlkeleri - Orta Test - Kalıtımın Genel İlkeleri 3 - 1
Doğru cevap: C
Bir karakter için baskın fenotipli bir bireyin genotipini kesin olarak belirlemek amacıyla yapılan çaprazlama aşağıdakilerden hangisidir?
A
Baskın fenotipli birey × homozigot baskın birey
B
Baskın fenotipli birey × heterozigot birey
C
Baskın fenotipli birey × homozigot çekinik birey
D
Baskın fenotipli birey × fenotipi bilinmeyen birey
Çözüm
Genotipi bilinmeyen baskın fenotipli birey, homozigot çekinikle çaprazlanırsa yavrular genotipi ortaya çıkarır. Tüm yavrular baskınsa birey homozigot baskındır; yavrularda çekinik görülürse birey heterozigottur.
3. soru
TYT - Kalıtımın Genel İlkeleri - Orta Test - Kalıtımın Genel İlkeleri 3 - 4
Doğru cevap: C
İnsanda hemofili X’e bağlı çekinik (Xh) bir hastalıktır. Taşıyıcı bir kadın (XHXh) ile sağlam bir erkek (XHY) evlenirse çocukları için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Tüm erkek çocuklar hemofilidir
B
Kız çocukların %50’si hemofilidir
C
Erkek çocukların %50’si hemofilidir
D
Tüm çocuklar taşıyıcıdır
Çözüm
Erkek çocuklar anneden X, babadan Y alır. Taşıyıcı anneden Xh alma olasılığı 1/2 olduğundan erkek çocukların %50’si hemofili olur. Kız çocuklar babadan sağlam XH aldıkları için hemofili olmaz, %50’si taşıyıcı olur.
4. soru
TYT - Kalıtımın Genel İlkeleri - Orta Test - Kalıtımın Genel İlkeleri 7 - 2
Doğru cevap: B
Bir karakterde eksik baskınlık görülmektedir. Kırmızı (RR) ile beyaz (rr) çiçekli bitkiler çaprazlanınca yavrular pembe (Rr) olmaktadır. Pembe (Rr) bireylerin kendi aralarında çaprazlanmasıyla oluşan yavruların fenotip oranı aşağıdakilerden hangisidir?
A
3 pembe : 1 beyaz
B
1 kırmızı : 2 pembe : 1 beyaz
C
1 kırmızı : 1 beyaz
D
2 kırmızı : 1 pembe : 1 beyaz
Çözüm
Eksik baskınlıkta heterozigotlar (Rr) ara fenotip (pembe) gösterir. Rr x Rr çaprazlamasında genotip oranı 1 RR : 2 Rr : 1 rr olur. Fenotip oranı da 1 kırmızı : 2 pembe : 1 beyazdır.
5. soru
TYT - Kalıtımın Genel İlkeleri - Orta Test - Kalıtımın Genel İlkeleri 7 - 5
Doğru cevap: B
X’e bağlı çekinik bir hastalık için taşıyıcı anne (XHXh) ile sağlıklı baba (XHY) evleniyor. Çocuklarının hastalıklı olma olasılığı kaçtır?
A
%0
B
%25
C
%50
D
%75
Çözüm
Erkek çocuklar anneden X alır; Xh alırsa hastalıklı olur, olasılık erkekler için %50’dir. Tüm çocuklar içinde erkek olma olasılığı %50 olduğundan toplam hastalıklı çocuk olasılığı %25’tir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Bir türde iki gen (A/a ve B/b) farklı kromozomlarda bulunuyor. AABB × aabb çaprazlamasından elde edilen F1 bireyleri (AaBb) kendi aralarında çaprazlanıyor. F2’de fenotip oranı 9:3:3:1’den belirgin biçimde saparak 9:7 bulunuyor. Buna göre en doğru yorum hangisidir?
A
A ve B genleri bağlıdır; crossing-over olmadığı için 9:7 oluşur.
B
A ve B genleri tamamlayıcı etkileşir; fenotip için her iki lokusta da baskın alel gerekir.
C
B geni A genine epistatik baskındır; bu yüzden 9:7 oluşur.
D
Eksik baskınlık vardır; heterozigotlar ara fenotip verdiği için 9:7 oluşur.
Çözüm
9:7 oranı, iki genin tamamlayıcı etkileşimine (complementary genes) tipiktir. Fenotipin ortaya çıkması için A_ ve B_ birlikte gerekir; diğer tüm genotipler aynı fenotipte toplanır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Bir canlıda iki otozomal gen (A/a ve B/b) bağımsız dağılıyor. A geni baskınken (A_) ölümcül olup bireyler yaşamıyor; aa bireyler yaşayabiliyor. B geni ise normal Mendel kalıtımı gösteriyor. AaBb × AaBb çaprazlamasında yaşayan yavrular arasında B fenotip oranı (B_ : bb) kaç olur?
A
3:1
B
2:1
C
1:1
D
9:7
Çözüm
A_ genotipleri öldüğü için yaşayanlar yalnız aa olanlardır (Aa×Aa’da yaşayan oran 1/4). Yaşayanların hepsi aa olduğundan B lokusu bağımsız olarak Bb×Bb gibi dağılır ve B_ : bb = 3:1 olur.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
İnsanda ABO kan grubu genleri IA, IB ve i; Rh faktörü ise D (baskın) ve d (çekinik) ile belirlenir. Kan grubu A Rh(+) olan bir baba ile kan grubu B Rh(-) olan bir annenin çocuklarında O Rh(-) fenotipinin görülme olasılığı %12,5 ise ebeveyn genotipleri aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A
Baba: IAi Dd, Anne: IBi dd
B
Baba: IAIA Dd, Anne: IBi dd
C
Baba: IAi DD, Anne: IBi dd
D
Baba: IAi Dd, Anne: IBIB dd
Çözüm
O kan grubu için her iki ebeveynin de i alelini taşıması gerekir: IAi ve IBi. Rh(-) için çocuk dd olmalı; anne dd olduğundan babanın Dd olması gerekir. O olasılığı 1/4, Rh(-) olasılığı 1/2 olduğundan toplam 1/8 = %12,5.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
X’e bağlı çekinik bir hastalıkta (Xh) sağlıklı bir kadın ile hasta bir erkeğin (XhY) evliliğinden hasta çocuk doğma olasılığı %25’tir. Buna göre kadının genotipi aşağıdakilerden hangisidir?
A
XHXH
B
XHXh
C
XhXh
D
XHY
Çözüm
Erkek XhY olduğundan tüm kızlar babadan Xh alır. Hasta çocuk olasılığının %25 olması, kızların yarısının hasta (XhXh) olmasını ve erkeklerin hasta olmamasını gerektirir; bu da annenin taşıyıcı XHXh olduğunu gösterir. Çaprazlamada hasta oranı 1/4 olur.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: D
Bir otozomal lokusta üç alel vardır: IA, IB ve i. IA ve IB birlikte bulunduğunda kodominanttır; i ise çekiniktir. Rastgele bir bireyin kan grubu fenotipi AB ise, bu bireyin çocuklarının hiçbirinin 0 (O) kan grubunda olmaması için eşinin genotipi kesin olarak hangisi olmalıdır?
A
ii
B
IAi
C
IBi
D
IAIB
Çözüm
AB bireyin genotipi IAIB'dir. Çocuğun O olması için her iki ebeveynden de i gelmesi gerekir; AB birey i taşımaz. Ancak eş ii, IAi veya IBi olduğunda yine de O oluşmaz; kesinlik şartı yalnız IAIB ile sağlanır çünkü tüm çocuklar A, B veya AB olur ve i aleli hiç bulunmaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Bir hastalık X'e bağlı çekinik (x) kalıtılır. Fenotipçe sağlıklı bir kadın, hasta bir erkekle evleniyor. Bu çiftin ilk çocuğu hasta bir erkek (xY) olduğuna göre, ikinci çocuklarının hasta olma olasılığı kaçtır? (Cinsiyetin rastgele olduğu varsayılır.)
A
1/4
B
1/2
C
3/4
D
1
Çözüm
Erkek hasta olduğundan genotipi xY'dir. İlk çocuğun hasta erkek olması, annenin taşıyıcı (Xx) olduğunu kesinleştirir. Xx × xY çaprazında her çocuk için hasta olma olasılığı 1/2'dir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Bezelyede tohum rengi (S: sarı, s: yeşil) ve tohum şekli (D: düzgün, d: buruşuk) genleri bağımsız ayrılmaktadır. Sarı-düzgün fenotipli iki bireyin çaprazlanmasında yavrular arasında yeşil-buruşuk (ssdd) fenotipinin görülme olasılığı 1/16 olduğuna göre, ebeveynlerin genotipleri için kesin doğru ifade hangisidir?
A
Her iki ebeveyn de SsDd olmalıdır.
B
Ebeveynlerden biri SSdd, diğeri ssDD olmalıdır.
C
Ebeveynlerden en az biri SsdD olmalıdır.
D
Her iki ebeveyn de SSDd olmalıdır.
Çözüm
ssdd oluşma olasılığı, ss olasılığı × dd olasılığıdır. 1/16 için her birinin 1/4 olması gerekir; bu da her lokusta iki ebeveynin de heterozigot olmasını gerektirir. Dolayısıyla ebeveynler SsDd × SsDd'dir.
