Denge stratejisi, uluslararası sistemde bir devletin tek başına aşırı güçlenmesini engellemek için devletlerin ittifak kurma, tarafsız kalma, yakınlaşma veya uzaklaşma gibi araçlarla güç dağılımını “kabul edilebilir” seviyede tutma çabasıdır.

Bu dönem, Avrupa merkezli sistemin küreselleşmeye başladığı; Osmanlı, Rusya, Avusturya-Macaristan, Britanya, Fransa ve (1871 sonrası) Almanya gibi güçlerin hem Avrupa’da hem sömürgelerde rekabet ettiği bir zaman aralığıdır.

1774’te Osmanlı-Rus Savaşı’nın sonunda imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması, Rusya’ya Karadeniz’e açılma ve Osmanlı iç işlerinde nüfuz kurma imkanları sağlayarak güç dengesini Osmanlı aleyhine değiştirdi.

Doğu Sorunu, Osmanlı Devleti’nin askerî ve ekonomik gücü zayıfladıkça, topraklarının ve stratejik bölgelerinin kim tarafından kontrol edileceği sorusudur. Bu soru, dengeleri bozabilecek kadar büyük olduğu için büyük güçler bazen Osmanlı’yı ayakta tutmayı, bazen de parçalamayı tercih etti.

1789 Fransız Devrimi ile birlikte Avrupa’da meşruiyet ve rejim tartışmaları başladı. Napolyon döneminde ise Fransa, kıta üzerinde hegemonyaya yaklaşarak “denge stratejisi”ni zorunlu kıldı: Birden çok koalisyon kuruldu.

Viyana Kongresi, Napolyon Savaşları sonrası Avrupa’da sınırları yeniden çizmek ve yeni bir savaşın önüne geçmek için toplanan büyük diplomatik zirvedir. Amaç yalnızca “barış” değil; dengeyi kalıcı kılacak bir düzen kurmaktı.

1815 sonrası sistemde büyük güçler, krizleri ortak konferanslarla yönetmeye çalıştı. Bu yaklaşım, “denge stratejisi”ni bir işbirliği–rekabet karışımı hâline getirdi.

Viyana sonrası düzenin korunması için kurulan ittifaklar, sadece dış tehdide değil, içteki devrimci hareketlere karşı da ortak tavır geliştirmeyi hedefledi.