1. bölüm
01 1.sayfa
Lise • TYT • AYT
XXI. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye ve Dünya
XXI. Yüzyılın Eşiğinde: Konunun Çerçevesi ve Ana Kavramlar
Sayfa 1 / 20
Konu Anlatımı
KüreselleşmeBölgeselleşmeYeni Dünya DüzeniÇok KutuplulukBilgi ToplumuSürdürülebilirlik
Bu ünite, 20. yüzyılın son çeyreği ile 21. yüzyılın ilk yılları arasındaki geçişi inceler. Soğuk Savaş’ın bitişiyle güç dengeleri değişmiş, ekonomi ve teknolojideki dönüşüm toplumları yeniden şekillendirmiştir.
Temel Sorular
- Dünya: Soğuk Savaş sonrası güç dengeleri nasıl değişti?
- Türkiye: Dış politika ve ekonomi yeni koşullara nasıl uyum sağladı?
- Toplum: Teknoloji ve küreselleşme gündelik hayatı nasıl etkiledi?
- Sınav: Kronoloji + kavram eşleştirmesi + neden-sonuç ağı kur.
TYT–AYT İpucu
Bu ünitede en çok karıştırılan şey: olay ile süreç ayrımıdır. Örneğin “11 Eylül” bir olaydır; “küresel güvenlik politikalarının dönüşümü” ise süreçtir. Sorularda süreçleri bulmak için metindeki uzun dönemli değişim ifadelerine dikkat et.
2. bölüm
02 2.sayfa
Lise • TYT • AYT
XXI. Yüzyılın Eşiğinde Türkiye ve Dünya
Soğuk Savaş’ın Bitişi ve Yeni Güç Dengeleri
Sayfa 2 / 20
Konu Anlatımı
1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılması, iki kutuplu sistemi sona erdirdi. Dünya siyaseti, tek merkezli bir görünüm kazansa da kısa sürede yeni aktörler ve yeni rekabet alanları ortaya çıktı.
Ana Kavramlar
- Tek kutupluluk: Bir süper gücün belirleyici olduğu dönemsel yapı.
- Çok kutupluluk: Birden fazla güç merkezinin (ABD, AB, Rusya, Çin vb.) etkili olduğu düzen.
- Güvenlik: Sadece askerî değil; ekonomi, enerji, göç ve siber alanı da kapsayan geniş güvenlik anlayışı.
Zaman Çizelgesi
Kronoloji, neden-sonuç ilişkisini kurmayı kolaylaştırır.
1989
Berlin Duvarı’nın yıkılması: Doğu Bloku’nun çözülüşünün simgesi.
1991
Sovyetler Birliği’nin dağılması: Yeni bağımsız devletler ve yeni jeopolitik alanlar.
1990’lar
Balkanlar ve Kafkasya’da çatışmalar: Etnik sorunlar, yeni sınırlar ve müdahaleler.
TYT–AYT İpucu
Soru köklerinde “yeni bağımsız devletler”, “Balkanlar”, “Kafkasya” geçiyorsa Soğuk Savaş sonrası dönemin istikrarsızlık başlıklarını düşün. Olayları haritada konumlandırmak AYT’de puan getirir.