1918’de I. Dünya Savaşı bittiğinde Avrupa’nın siyasi haritası değişti; imparatorluklar çözüldü, yeni ulus-devletler doğdu.

1920’ler görece toparlanma yılları gibi görünse de, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı ile dengeler sarsıldı ve 1930’larda otoriter rejimler güç kazandı.

Türkiye açısından bu dönem; Milli Mücadele’nin ardından yeni devletin kurumsallaşması, dış politikada güvenlik arayışları ve ekonomik kalkınma hamleleriyle şekillendi.

• Dönem üç ana kırılma ile okunur: savaş sonrası düzen, 1929 bunalımı, 1930’larda bloklaşma.
• Türkiye’nin temel hedefi: bağımsızlık + güvenlik + modernleşme.

Savaş yorgunu toplumlar barış isterken, ağır savaş tazminatları ve sınır sorunları yeni çatışma risklerini büyüttü.

Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) barışı korumak amacıyla kuruldu; fakat büyük güçlerin çıkar çatışmaları ve yaptırım gücünün sınırlılığı nedeniyle etkisi tartışmalı kaldı.

• Demokrasi–otoriterlik gerilimi: İtalya’da faşizm, Almanya’da Nazizm, SSCB’de tek parti düzeni.
• Ekonomide korumacılık ve devlet müdahalesi eğilimi arttı.

Galip devletler, savaşın tekrarını önlemek ve yenilenleri denetim altında tutmak için ağır şartlar içeren antlaşmalar hazırladı.

Bu antlaşmalar “kolektif güvenlik” fikrini destekler görünse de, pratikte güç dengesi ve çıkar hesapları belirleyici oldu.

• Yenilenlerin silahsızlandırılması ve tazminat yükümlülükleri.
• Sınırların yeniden çizilmesi ve azınlık sorunlarının büyümesi.

Versay Antlaşması Almanya’yı askeri ve ekonomik açıdan zorladı; bu durum Almanya’da “haksız barış” algısını güçlendirdi.

Sisteme itiraz eden devletlere revizyonist devletler denir; 1930’larda bu itirazlar daha saldırgan bir çizgiye kaydı.

• Revizyonist hedef: statükoyu değiştirmek.
• Statükocu hedef: mevcut sınır ve düzeni korumak.

Milletler Cemiyeti’nin amacı; anlaşmazlıkları savaş yerine diplomasiyle çözmek, saldırganlığı ortak tepkiyle caydırmaktı.

Ancak ABD’nin örgüte katılmaması, büyük güçlerin tutarsızlığı ve yaptırım mekanizmalarının zayıflığı ciddi bir sorun oluşturdu.

• Kolektif güvenlik: bir devlete saldırı, herkese saldırı sayılır mantığı.
• Etkinlik için: güçlü üye katılımı + hızlı karar + yaptırım gerekir.

1930’larda Japonya’nın Mançurya’yı işgali, İtalya’nın Habeşistan’a saldırısı ve Almanya’nın silahlanması, Cemiyet’in caydırıcılığını sorgulattı.

Devletler kendi güvenliklerini ikili anlaşmalarla sağlamaya yöneldi; böylece bloklaşmanın yolu açıldı.

• Yaptırımların sınırlı kalması saldırganlığı cesaretlendirdi.
• Güç politikası yeniden öne çıktı.

Türkiye’nin dış politikası bu dönemde genel olarak “yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışıyla; barışçı, gerçekçi ve egemenlik odaklı bir çizgi izledi.

Öncelik; sınır güvenliğini kalıcı hale getirmek, uluslararası tanınmayı güçlendirmek ve bağımsız karar alabilme kapasitesini korumaktı.

• Statükocu yaklaşım: mevcut sınırları koruma.
• Komşularla dengeli ilişkiler ve çok taraflı diplomasi.

Lozan’la temel çerçeve çizilse de, bazı konular sonraki yıllarda ikili görüşmeler ve anlaşmalarla netleştirildi.

Bu süreç Türkiye’nin diplomasiyle sorun çözme kapasitesini pekiştirdi.

• Boğazlar rejimi (1936’ya kadar uluslararası denetim vurgusu).
• Hatay meselesi (1938–1939).
• Bölgesel güvenlik paktları (Balkan ve Sadabat).

Yeni devletin kurumları oluşturulurken hukuk, eğitim ve yönetim alanlarında kapsamlı değişimler yapıldı.

Amaç; çağdaş bir devlet yapısı kurmak, yurttaşlık bilincini güçlendirmek ve merkezi otoriteyi sağlamlaştırmaktı.

• Hukuk birliği ve laikleşme adımları.
• Eğitimde birlik ve modernleşme hedefi.
• Yönetimde düzenleme ve yerel–merkez ilişkisi.

Toplumsal dönüşüm; sadece kurumların değişmesi değil, günlük hayatın ve düşünce dünyasının da dönüşmesi anlamına geliyordu.

Bu nedenle reformlar; kültür, eğitim, ekonomi ve sosyal yaşamı birlikte etkiledi.

• Modernleşme: yeni ölçüler, yeni eğitim anlayışı, yeni kamusal alan.
• Ulus-devlet: ortak dil, ortak vatandaşlık, ortak hukuk.