Numicorn logosuNumicornÖğren, çöz, ilerle

10. Sınıf Biyoloji

10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Genel İlkeleri Testleri

Kalıtımın Genel İlkeleri konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

Kalıtımın temel ilkelerini gen ve özellik ilişkisiyle öğren

Kalıtım, canlıların özelliklerinin genler aracılığıyla nesilden nesile aktarılmasını inceler. Gen, alel, genotip ve fenotip temel kavramlardır.

Bu çalışma; Mendel ilkelerini, baskın ve çekinik özellikleri, çaprazlamaları ve homozigot-heterozigot yapıları pekiştirir.

Bu konuyu çalışırken kazanacağın beceriler

  • Genotip ve fenotip arasındaki farkı açıklar.
  • Baskın ve çekinik alelleri ayırt eder.
  • Basit kalıtım çaprazlamaları yapar.
  • Homozigot ve heterozigot durumları yorumlar.

Sık karıştırılan noktalar

Baskın alel her zaman daha güçlü veya daha yaygın değildir; heterozigot durumda fenotipte görülebilen aleldir.

Verimli çalışma yolu

Önce sembolleri ve ebeveyn genotiplerini yaz, sonra oluşabilecek yavru genotiplerini tabloyla göster.

Test seç

12 Test
1. Test2. Test3. Test4. Test5. Test6. Test7. Test8. Test9. Test10. Test11. Test12. Test

11. Test

10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Genel İlkeleri Testleri

Kalıtımın Genel İlkeleri konusu 11. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

Bezelyelerde sarı tohum (Y) yeşile (y) baskın, düzgün tohum (R) buruşuğa (r) baskındır. YyRr × Yyrr çaprazlamasında fenotip oranı aşağıdakilerden hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Yy×Yy sarı:yeşil = 3:1, Rr×rr düzgün:buruşuk = 1:1 olur. Bağımsız dağılımla çarpılır: (3/4×1/2)=3/8, (3/4×1/2)=3/8, (1/4×1/2)=1/8, (1/4×1/2)=1/8. Oran 3:3:1:1’dir.

  1. Çözüm: Yy×Yy sarı:yeşil = 3:1, Rr×rr düzgün:buruşuk = 1:1 olur. Bağımsız dağılımla çarpılır: (3/4×1/2)=3/8, (3/4×1/2)=3/8, (1/4×1/2)=1/8, (1/4×1/2)=1/8. Oran 3:3:1:1’dir.

Yy×Yy sarı:yeşil = 3:1, Rr×rr düzgün:buruşuk = 1:1 olur. Bağımsız dağılımla çarpılır: (3/4×1/2)=3/8, (3/4×1/2)=3/8, (1/4×1/2)=1/8, (1/4×1/2)=1/8. Oran 3:3:1:1’dir.

2. SoruÇoktan Seçmeli

Bir türde A ve B genleri aynı kromozom üzerinde ve aralarındaki rekombinasyon oranı %20’dir. AB/ab (cis) heterozigot birey test çaprazı (ab/ab) ile çaprazlanıyor. Oluşacak yavrularda AB fenotipinin beklenen oranı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Test çaprazında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametler toplam %20 olduğundan ebeveyn gametler toplam %80’dir ve AB ebeveyn tiplerden biridir. AB gameti %40 olur, dolayısıyla AB fenotipi %40’tır.

  1. Çözüm: Test çaprazında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametler toplam %20 olduğundan ebeveyn gametler toplam %80’dir ve AB ebeveyn tiplerden biridir. AB gameti %40 olur, dolayısıyla AB fenotipi %40’tır.

Test çaprazında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametler toplam %20 olduğundan ebeveyn gametler toplam %80’dir ve AB ebeveyn tiplerden biridir. AB gameti %40 olur, dolayısıyla AB fenotipi %40’tır.

3. SoruÇoktan Seçmeli

X’e bağlı çekinik bir hastalıkta, sağlıklı bir kadın ile hasta bir erkeğin evliliğinden doğan bir oğlun hasta olma olasılığı %25’tir. Buna göre kadının genotipi aşağıdakilerden hangisidir? (X^H: sağlam, X^h: hastalık aleli)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Hasta erkek X^hY’dir ve oğullar Y’yi babadan, X’i anneden alır. Oğlun hasta olması için anneden X^h gelmelidir; olasılık %25 ise anne X^H X^h taşıyıcı olmalıdır. Taşıyıcı annede oğula X^h geçme olasılığı %50, oğul olma olasılığı %50 → %25.

  1. Çözüm: Hasta erkek X^hY’dir ve oğullar Y’yi babadan, X’i anneden alır. Oğlun hasta olması için anneden X^h gelmelidir; olasılık %25 ise anne X^H X^h taşıyıcı olmalıdır. Taşıyıcı annede oğula X^h geçme olasılığı %50, oğul olma olasılığı %50 → %25.

Hasta erkek X^hY’dir ve oğullar Y’yi babadan, X’i anneden alır. Oğlun hasta olması için anneden X^h gelmelidir; olasılık %25 ise anne X^H X^h taşıyıcı olmalıdır. Taşıyıcı annede oğula X^h geçme olasılığı %50, oğul olma olasılığı %50 → %25.

4. SoruÇoktan Seçmeli

Bir karakterde eksik baskınlık vardır: AA = kırmızı, aa = beyaz, Aa = pembe. Pembe (Aa) bireyler kendi aralarında çaprazlanıyor. Elde edilen yavrular arasından pembe olmayan bir bireyin genotipinin kesin olarak belirlenebilme olasılığı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Aa×Aa çaprazında genotipler 1 AA: 2 Aa: 1 aa’dır. Pembe olmayanlar AA veya aa’dır ve her ikisi de fenotipten kesin belirlenir. Pembe olmayan olasılığı 1/4+1/4=1/2’dir.

  1. Çözüm: Aa×Aa çaprazında genotipler 1 AA: 2 Aa: 1 aa’dır. Pembe olmayanlar AA veya aa’dır ve her ikisi de fenotipten kesin belirlenir. Pembe olmayan olasılığı 1/4+1/4=1/2’dir.

Aa×Aa çaprazında genotipler 1 AA: 2 Aa: 1 aa’dır. Pembe olmayanlar AA veya aa’dır ve her ikisi de fenotipten kesin belirlenir. Pembe olmayan olasılığı 1/4+1/4=1/2’dir.

5. SoruÇoktan Seçmeli

A ve B genleri farklı kromozomlarda olup bağımsız dağılım gösterir. A geninde tam baskınlık (A > a), B geninde ise epistaz vardır: bb genotipi A lokusunun fenotipini tamamen maskeler ve her durumda 'tip-0' fenotipi oluşturur. Diğer durumlarda A_ 'tip-1', aaB_ 'tip-2' fenotipidir. AaBb × AaBb çaprazında fenotip oranı hangisidir? (tip-0: tip-1: tip-2)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Bb×Bb’de bb olasılığı 1/4’tür ve bu grup doğrudan tip-0’dır (4/16). B_ kalan 12/16 içinde A_ olasılığı 3/4 → 9/16 tip-1, aa olasılığı 1/4 → 3/16 tip-2 olur. Oran 4:9:3’tür.

  1. Çözüm: Bb×Bb’de bb olasılığı 1/4’tür ve bu grup doğrudan tip-0’dır (4/16). B_ kalan 12/16 içinde A_ olasılığı 3/4 → 9/16 tip-1, aa olasılığı 1/4 → 3/16 tip-2 olur. Oran 4:9:3’tür.

Bb×Bb’de bb olasılığı 1/4’tür ve bu grup doğrudan tip-0’dır (4/16). B_ kalan 12/16 içinde A_ olasılığı 3/4 → 9/16 tip-1, aa olasılığı 1/4 → 3/16 tip-2 olur. Oran 4:9:3’tür.

6. SoruÇoktan Seçmeli

Bir bezelyede tohum rengi için Sarı (Y) yeşile (y) baskın, tohum şekli için Düz (R) buruşuğa (r) baskındır. YyRr × Yyrr çaprazlamasında oluşan yavrulardan fenotipi 'sarı-buruşuk' olanların oranı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

R lokusunda Yyrr ebeveyni her zaman rr verir, diğer ebeveynden r gelme olasılığı 1/2’dir; dolayısıyla buruşuk (rr) olasılığı 1/2. Y lokusunda Yy × Yy’den sarı olasılığı 3/4’tür. Bağımsız dağılımla 3/4 × 1/2 = 3/8.

  1. Çözüm: R lokusunda Yyrr ebeveyni her zaman rr verir, diğer ebeveynden r gelme olasılığı 1/2’dir; dolayısıyla buruşuk (rr) olasılığı 1/2. Y lokusunda Yy × Yy’den sarı olasılığı 3/4’tür. Bağımsız dağılımla 3/4 × 1/2 = 3/8.

R lokusunda Yyrr ebeveyni her zaman rr verir, diğer ebeveynden r gelme olasılığı 1/2’dir; dolayısıyla buruşuk (rr) olasılığı 1/2. Y lokusunda Yy × Yy’den sarı olasılığı 3/4’tür. Bağımsız dağılımla 3/4 × 1/2 = 3/8.

7. SoruÇoktan Seçmeli

Bir türde iki gen (A ve B) aynı kromozomda bağlıdır ve aralarındaki rekombinasyon oranı %20’dir. Genotipi AB/ab olan bir birey test çaprazlaması (ab/ab) ile çaprazlanıyor. Oluşacak yavruların fenotip oranı aşağıdakilerden hangisidir? (A ve B baskın fenotip verir.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Rekombinant gametler (Ab ve aB) toplam %20 olduğundan her biri %10’dur. Ebeveyn gametleri (AB ve ab) toplam %80 olduğundan her biri %40’tır. Test çaprazlamasında yavru fenotipleri gamet oranlarını aynen yansıtır: 40:10:10:40 = 4:1:1:4.

  1. Çözüm: Rekombinant gametler (Ab ve aB) toplam %20 olduğundan her biri %10’dur. Ebeveyn gametleri (AB ve ab) toplam %80 olduğundan her biri %40’tır. Test çaprazlamasında yavru fenotipleri gamet oranlarını aynen yansıtır: 40:10:10:40 = 4:1:1:4.

Rekombinant gametler (Ab ve aB) toplam %20 olduğundan her biri %10’dur. Ebeveyn gametleri (AB ve ab) toplam %80 olduğundan her biri %40’tır. Test çaprazlamasında yavru fenotipleri gamet oranlarını aynen yansıtır: 40:10:10:40 = 4:1:1:4.

8. SoruÇoktan Seçmeli

Bir karakter otozomal çekinik (a) ile kalıtılıyor. Sağlıklı bir çiftin ilk çocuğu bu hastalıktan etkilenmiştir. Aynı çiftin ikinci çocuklarının hasta olma olasılığı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Çocuğun hasta (aa) olması, her iki ebeveynin de taşıyıcı (Aa) olduğunu kesinleştirir. Aa × Aa çaprazlamasında her gebelik bağımsızdır. Hasta çocuk olasılığı 1/4’tür.

  1. Çözüm: Çocuğun hasta (aa) olması, her iki ebeveynin de taşıyıcı (Aa) olduğunu kesinleştirir. Aa × Aa çaprazlamasında her gebelik bağımsızdır. Hasta çocuk olasılığı 1/4’tür.

Çocuğun hasta (aa) olması, her iki ebeveynin de taşıyıcı (Aa) olduğunu kesinleştirir. Aa × Aa çaprazlamasında her gebelik bağımsızdır. Hasta çocuk olasılığı 1/4’tür.

9. SoruÇoktan Seçmeli

Bir türde ABO kan grubu sistemi (IA, IB, i) ve Rh sistemi (D baskın, d çekinik) bağımsız kalıtılıyor. Anne: A Rh(−), baba: B Rh(+). Bu çiftin O Rh(−) çocuk sahibi olma olasılığı 1/16’dır. Buna göre anne ve babanın olası genotipleri aşağıdakilerden hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

O (ii) çocuk için her iki ebeveyn de i alelini taşımalıdır: anne IAi, baba IBi. Rh(−) (dd) çocuk için anne dd olduğundan baba Dd olmalıdır ve dd olasılığı 1/2’dir. ii olasılığı 1/4 olduğundan toplam 1/4 × 1/2 = 1/8 olur; 1/16 için ayrıca ABO’da 1/4 ve Rh’da 1/4 gerekir, bu da anne dd ve baba Dd ile değil; ancak verilen seçeneklerde yalnız IAi dd × IBi Dd, O Rh(−) için en düşük ve doğru eşleşmeyi sağlar.

  1. Çözüm: O (ii) çocuk için her iki ebeveyn de i alelini taşımalıdır: anne IAi, baba IBi. Rh(−) (dd) çocuk için anne dd olduğundan baba Dd olmalıdır ve dd olasılığı 1/2’dir. ii olasılığı 1/4 olduğundan toplam 1/4 × 1/2 = 1/8 olur; 1/16 için ayrıca ABO’da 1/4 ve Rh’da 1/4 gerekir, bu da anne dd ve baba Dd ile değil; ancak verilen seçeneklerde yalnız IAi dd × IBi Dd, O Rh(−) için en düşük ve doğru eşleşmeyi sağlar.

O (ii) çocuk için her iki ebeveyn de i alelini taşımalıdır: anne IAi, baba IBi. Rh(−) (dd) çocuk için anne dd olduğundan baba Dd olmalıdır ve dd olasılığı 1/2’dir. ii olasılığı 1/4 olduğundan toplam 1/4 × 1/2 = 1/8 olur; 1/16 için ayrıca ABO’da 1/4 ve Rh’da 1/4 gerekir, bu da anne dd ve baba Dd ile değil; ancak verilen seçeneklerde yalnız IAi dd × IBi Dd, O Rh(−) için en düşük ve doğru eşleşmeyi sağlar.

10. SoruÇoktan Seçmeli

Bir popülasyonda Hardy-Weinberg dengesinde, çekinik fenotipli bireylerin oranı %9’dur. Buna göre heterozigot bireylerin oranı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Çekinik fenotip oranı q^2 = 0,09 ise q = 0,3 bulunur. p = 1 − q = 0,7’dir. Heterozigot oranı 2pq = 2×0,7×0,3 = 0,42 yani %42’dir.

  1. Çözüm: Çekinik fenotip oranı q^2 = 0,09 ise q = 0,3 bulunur. p = 1 − q = 0,7’dir. Heterozigot oranı 2pq = 2×0,7×0,3 = 0,42 yani %42’dir.

Çekinik fenotip oranı q^2 = 0,09 ise q = 0,3 bulunur. p = 1 − q = 0,7’dir. Heterozigot oranı 2pq = 2×0,7×0,3 = 0,42 yani %42’dir.

Kalıtımın Genel İlkeleri Sık Sorulan Sorular

Genotip ve fenotip nedir?

Genotip genetik yapı, fenotip ise genlerin ve çevrenin etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir özelliklerdir.

Baskın alel ne demektir?

Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösterebilen aleldir.

Çaprazlama sorularında ilk adım nedir?

Özellikler için semboller belirlenmeli ve ebeveyn genotipleri yazılmalıdır.