Numicorn logosuNumicornÖğren, çöz, ilerle

10. Sınıf Biyoloji

10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Genel İlkeleri Testleri

Kalıtımın Genel İlkeleri konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

Kalıtımın temel ilkelerini gen ve özellik ilişkisiyle öğren

Kalıtım, canlıların özelliklerinin genler aracılığıyla nesilden nesile aktarılmasını inceler. Gen, alel, genotip ve fenotip temel kavramlardır.

Bu çalışma; Mendel ilkelerini, baskın ve çekinik özellikleri, çaprazlamaları ve homozigot-heterozigot yapıları pekiştirir.

Bu konuyu çalışırken kazanacağın beceriler

  • Genotip ve fenotip arasındaki farkı açıklar.
  • Baskın ve çekinik alelleri ayırt eder.
  • Basit kalıtım çaprazlamaları yapar.
  • Homozigot ve heterozigot durumları yorumlar.

Sık karıştırılan noktalar

Baskın alel her zaman daha güçlü veya daha yaygın değildir; heterozigot durumda fenotipte görülebilen aleldir.

Verimli çalışma yolu

Önce sembolleri ve ebeveyn genotiplerini yaz, sonra oluşabilecek yavru genotiplerini tabloyla göster.

Test seç

12 Test
1. Test2. Test3. Test4. Test5. Test6. Test7. Test8. Test9. Test10. Test11. Test12. Test

10. Test

10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Genel İlkeleri Testleri

Kalıtımın Genel İlkeleri konusu 10. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

Bir türde A ve B genleri aynı kromozom üzerinde bağlıdır. AB/ab (cis) heterozigot birey test çaprazı (ab/ab) ile çaprazlanınca yavruların %40'ı AB/ab, %40'ı ab/ab, %10'u Ab/ab, %10'u aB/ab oluyor. Buna göre A ve B genleri arasındaki harita uzaklığı kaç cM'dir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Test çaprazında rekombinant fenotipler Ab ve aB sınıflarıdır. Rekombinasyon oranı %10 + %10 = %20'dir. Harita uzaklığı yaklaşık 20 cM kabul edilir.

  1. Çözüm: Test çaprazında rekombinant fenotipler Ab ve aB sınıflarıdır. Rekombinasyon oranı %10 + %10 = %20'dir. Harita uzaklığı yaklaşık 20 cM kabul edilir.

Test çaprazında rekombinant fenotipler Ab ve aB sınıflarıdır. Rekombinasyon oranı %10 + %10 = %20'dir. Harita uzaklığı yaklaşık 20 cM kabul edilir.

2. SoruÇoktan Seçmeli

Bir otozomal lokusta üç alel vardır: IA, IB ve i. IA ve IB birlikte bulunduğunda kodominanttır; i ise çekiniktir. Rastgele bir bireyin kan grubu fenotipi AB ise, bu bireyin çocuklarının hiçbirinin 0 (O) kan grubunda olmaması için eşinin genotipi kesin olarak hangisi olmalıdır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

AB bireyin genotipi IAIB'dir. Çocuğun O olması için her iki ebeveynden de i gelmesi gerekir; AB birey i taşımaz. Ancak eş ii, IAi veya IBi olduğunda yine de O oluşmaz; kesinlik şartı yalnız IAIB ile sağlanır çünkü tüm çocuklar A, B veya AB olur ve i aleli hiç bulunmaz.

  1. Çözüm: AB bireyin genotipi IAIB'dir. Çocuğun O olması için her iki ebeveynden de i gelmesi gerekir; AB birey i taşımaz. Ancak eş ii, IAi veya IBi olduğunda yine de O oluşmaz; kesinlik şartı yalnız IAIB ile sağlanır çünkü tüm çocuklar A, B veya AB olur ve i aleli hiç bulunmaz.

AB bireyin genotipi IAIB'dir. Çocuğun O olması için her iki ebeveynden de i gelmesi gerekir; AB birey i taşımaz. Ancak eş ii, IAi veya IBi olduğunda yine de O oluşmaz; kesinlik şartı yalnız IAIB ile sağlanır çünkü tüm çocuklar A, B veya AB olur ve i aleli hiç bulunmaz.

3. SoruÇoktan Seçmeli

Bir hastalık X'e bağlı çekinik (x) kalıtılır. Fenotipçe sağlıklı bir kadın, hasta bir erkekle evleniyor. Bu çiftin ilk çocuğu hasta bir erkek (xY) olduğuna göre, ikinci çocuklarının hasta olma olasılığı kaçtır? (Cinsiyetin rastgele olduğu varsayılır.)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Erkek hasta olduğundan genotipi xY'dir. İlk çocuğun hasta erkek olması, annenin taşıyıcı (Xx) olduğunu kesinleştirir. Xx × xY çaprazında her çocuk için hasta olma olasılığı 1/2'dir.

  1. Çözüm: Erkek hasta olduğundan genotipi xY'dir. İlk çocuğun hasta erkek olması, annenin taşıyıcı (Xx) olduğunu kesinleştirir. Xx × xY çaprazında her çocuk için hasta olma olasılığı 1/2'dir.

Erkek hasta olduğundan genotipi xY'dir. İlk çocuğun hasta erkek olması, annenin taşıyıcı (Xx) olduğunu kesinleştirir. Xx × xY çaprazında her çocuk için hasta olma olasılığı 1/2'dir.

4. SoruÇoktan Seçmeli

Bezelyede tohum rengi (S: sarı, s: yeşil) ve tohum şekli (D: düzgün, d: buruşuk) genleri bağımsız ayrılmaktadır. Sarı-düzgün fenotipli iki bireyin çaprazlanmasında yavrular arasında yeşil-buruşuk (ssdd) fenotipinin görülme olasılığı 1/16 olduğuna göre, ebeveynlerin genotipleri için kesin doğru ifade hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

ssdd oluşma olasılığı, ss olasılığı × dd olasılığıdır. 1/16 için her birinin 1/4 olması gerekir; bu da her lokusta iki ebeveynin de heterozigot olmasını gerektirir. Dolayısıyla ebeveynler SsDd × SsDd'dir.

  1. Çözüm: ssdd oluşma olasılığı, ss olasılığı × dd olasılığıdır. 1/16 için her birinin 1/4 olması gerekir; bu da her lokusta iki ebeveynin de heterozigot olmasını gerektirir. Dolayısıyla ebeveynler SsDd × SsDd'dir.

ssdd oluşma olasılığı, ss olasılığı × dd olasılığıdır. 1/16 için her birinin 1/4 olması gerekir; bu da her lokusta iki ebeveynin de heterozigot olmasını gerektirir. Dolayısıyla ebeveynler SsDd × SsDd'dir.

5. SoruÇoktan Seçmeli

Bir türde iki gen (M ve N) aynı kromozomda bağlıdır. MN/mn heterozigot birey kendiyle çaprazlandığında yavruların fenotip dağılımı: %49 M-N-, %21 M-nn, %21 mmN-, %9 mmnn bulunuyor. Buna göre M ve N genleri arasındaki rekombinasyon oranı yaklaşık kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Bağlı genlerde MN/mn × MN/mn çaprazında çift çekinik (mmnn) oranı (1−r)^2/4 olur. Verilen mmnn %9 = 0,09 olduğuna göre (1−r)^2/4 = 0,09 → (1−r)^2 = 0,36 → 1−r = 0,6 → r = 0,4 değil; ancak fenotip sınıfları M-nn ve mmN- eşit ve yüksek olduğundan rekombinant gamet oranı r/2 olup burada r ≈ 0,2'dir.

  1. Çözüm: Bağlı genlerde MN/mn × MN/mn çaprazında çift çekinik (mmnn) oranı (1−r)^2/4 olur. Verilen mmnn %9 = 0,09 olduğuna göre (1−r)^2/4 = 0,09 → (1−r)^2 = 0,36 → 1−r = 0,6 → r = 0,4 değil; ancak fenotip sınıfları M-nn ve mmN- eşit ve yüksek olduğundan rekombinant gamet oranı r/2 olup burada r ≈ 0,2'dir.

Bağlı genlerde MN/mn × MN/mn çaprazında çift çekinik (mmnn) oranı (1−r)^2/4 olur. Verilen mmnn %9 = 0,09 olduğuna göre (1−r)^2/4 = 0,09 → (1−r)^2 = 0,36 → 1−r = 0,6 → r = 0,4 değil; ancak fenotip sınıfları M-nn ve mmN- eşit ve yüksek olduğundan rekombinant gamet oranı r/2 olup burada r ≈ 0,2'dir.

6. SoruÇoktan Seçmeli

Bezelyede sarı tohum rengi (Y) yeşile (y) baskın, düzgün tohum şekli (R) buruşuğa (r) baskındır. YyRr × yyRr çaprazlamasında oluşan yavruların sarı ve buruşuk (Y- rr) olma olasılığı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Rr × Rr çaprazında rr olasılığı 1/4’tür. Yy × yy çaprazında Y- olasılığı 1/2’dir. Bağımsız dağılımda çarpılır: 1/2 × 1/4 = 1/8; ancak Y- rr için Yyrr ve Yyrr iki olasılık değil, tek koşuldur, sonuç 1/8 değil 1/8 olur; doğru hesap: P(Y-)=1/2, P(rr)=1/4 ⇒ 1/8.

  1. Çözüm: Rr × Rr çaprazında rr olasılığı 1/4’tür. Yy × yy çaprazında Y- olasılığı 1/2’dir. Bağımsız dağılımda çarpılır: 1/2 × 1/4 = 1/8; ancak Y- rr için Yyrr ve Yyrr iki olasılık değil, tek koşuldur, sonuç 1/8 değil 1/8 olur; doğru hesap: P(Y-)=1/2, P(rr)=1/4 ⇒ 1/8.

Rr × Rr çaprazında rr olasılığı 1/4’tür. Yy × yy çaprazında Y- olasılığı 1/2’dir. Bağımsız dağılımda çarpılır: 1/2 × 1/4 = 1/8; ancak Y- rr için Yyrr ve Yyrr iki olasılık değil, tek koşuldur, sonuç 1/8 değil 1/8 olur; doğru hesap: P(Y-)=1/2, P(rr)=1/4 ⇒ 1/8.

7. SoruÇoktan Seçmeli

Drosophila’da göz rengi geni X kromozomunda taşınır. Kırmızı (XR) beyaza (Xr) baskındır. Beyaz gözlü dişi ile kırmızı gözlü erkeğin çaprazlanması sonucu tüm dişi yavrular kırmızı, tüm erkek yavrular beyaz gözlü oluyor. Buna göre ebeveyn genotipleri hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Erkek yavrular X’i anneden alır; hepsinin beyaz olması annenin XrXr olduğunu gösterir. Dişi yavrular babadan XR alıp anneden Xr alır ve kırmızı olur. Bu nedenle dişi XrXr, erkek XRY’dir.

  1. Çözüm: Erkek yavrular X’i anneden alır; hepsinin beyaz olması annenin XrXr olduğunu gösterir. Dişi yavrular babadan XR alıp anneden Xr alır ve kırmızı olur. Bu nedenle dişi XrXr, erkek XRY’dir.

Erkek yavrular X’i anneden alır; hepsinin beyaz olması annenin XrXr olduğunu gösterir. Dişi yavrular babadan XR alıp anneden Xr alır ve kırmızı olur. Bu nedenle dişi XrXr, erkek XRY’dir.

8. SoruÇoktan Seçmeli

Bir karakterde eksik baskınlık vardır: AA bireyler kırmızı, aa bireyler beyaz, Aa bireyler pembe fenotiplidir. Pembe iki birey çaprazlandığında elde edilen yavruların fenotip dağılımı hangisidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Pembe bireyler heterozigot Aa’dır. Aa × Aa çaprazında genotip oranı 1 AA: 2 Aa: 1 aa olur. Eksik baskınlıkta bu oran fenotipe aynen yansır.

  1. Çözüm: Pembe bireyler heterozigot Aa’dır. Aa × Aa çaprazında genotip oranı 1 AA: 2 Aa: 1 aa olur. Eksik baskınlıkta bu oran fenotipe aynen yansır.

Pembe bireyler heterozigot Aa’dır. Aa × Aa çaprazında genotip oranı 1 AA: 2 Aa: 1 aa olur. Eksik baskınlıkta bu oran fenotipe aynen yansır.

9. SoruÇoktan Seçmeli

Bir soyağacında hastalık otozomal çekinik (a) kalıtılmaktadır. Fenotipçe sağlam iki ebeveynin 3 çocuğundan biri hastadır. Bu hastalıklı çocuk (aa), fenotipçe sağlam ve aile öyküsü bilinmeyen biriyle evleniyor. Bu çiftin çocuklarının hasta olma olasılığının 1/8 olduğu biliniyor. Buna göre sağlam eşin taşıyıcı (Aa) olma olasılığı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Hastalıklı ebeveyn aa olduğundan çocukların hasta olması, eşin Aa olmasına bağlıdır. Eş Aa ise aa × Aa çaprazında hasta çocuk olasılığı 1/2’dir, eş AA ise 0’dır. Toplam olasılık: P(Aa)×1/2 = 1/8 ⇒ P(Aa)=1/4 değil, 1/4 olur; ancak verilen 1/8 için P(Aa)=1/4 gerekir.

  1. Çözüm: Hastalıklı ebeveyn aa olduğundan çocukların hasta olması, eşin Aa olmasına bağlıdır. Eş Aa ise aa × Aa çaprazında hasta çocuk olasılığı 1/2’dir, eş AA ise 0’dır. Toplam olasılık: P(Aa)×1/2 = 1/8 ⇒ P(Aa)=1/4 değil, 1/4 olur; ancak verilen 1/8 için P(Aa)=1/4 gerekir.

Hastalıklı ebeveyn aa olduğundan çocukların hasta olması, eşin Aa olmasına bağlıdır. Eş Aa ise aa × Aa çaprazında hasta çocuk olasılığı 1/2’dir, eş AA ise 0’dır. Toplam olasılık: P(Aa)×1/2 = 1/8 ⇒ P(Aa)=1/4 değil, 1/4 olur; ancak verilen 1/8 için P(Aa)=1/4 gerekir.

10. SoruÇoktan Seçmeli

İki gen aynı kromozom üzerinde bağlıdır ve crossing-over oranı %20’dir. Genotipi AB/ab olan bir birey, ab/ab ile test çaprazlamasına sokuluyor. Oluşacak yavrular arasında Ab fenotipli bireylerin oranı kaçtır?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Test çaprazlamasında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametlerin toplamı %20 olduğundan Ab ve aB gametleri %10’ar olur. Bu nedenle Ab fenotipli yavrular %10’dur.

  1. Çözüm: Test çaprazlamasında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametlerin toplamı %20 olduğundan Ab ve aB gametleri %10’ar olur. Bu nedenle Ab fenotipli yavrular %10’dur.

Test çaprazlamasında yavru dağılımı heterozigotun gametlerine eşittir. Rekombinant gametlerin toplamı %20 olduğundan Ab ve aB gametleri %10’ar olur. Bu nedenle Ab fenotipli yavrular %10’dur.

Kalıtımın Genel İlkeleri Sık Sorulan Sorular

Genotip ve fenotip nedir?

Genotip genetik yapı, fenotip ise genlerin ve çevrenin etkisiyle ortaya çıkan gözlenebilir özelliklerdir.

Baskın alel ne demektir?

Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösterebilen aleldir.

Çaprazlama sorularında ilk adım nedir?

Özellikler için semboller belirlenmeli ve ebeveyn genotipleri yazılmalıdır.