20. yüzyıl başında Osmanlı Devleti; çok uluslu yapısı, ekonomik bağımlılıkları, askerî yenileşme arayışları ve büyük güçlerin baskısı altında denge politikası yürütmeye çalışıyordu. Bu dönemi anlamak için “merkezî otorite”, “anayasal düzen”, “milliyetçilik”, “emperyal rekabet” ve “ıslahat” gibi kavramları birlikte düşünmek gerekir.

• Siyasal gerilim: Mutlak yönetim ↔ meşrutiyet talebi.
• Toplumsal dönüşüm: Eğitim, basın ve kentleşme ile kamuoyu oluşumu.
• Dış baskı: Kapitülasyonlar, borçlar ve toprak kayıpları.

II. Abdülhamid döneminin son yılları (özellikle 1890’lar–1908), merkezî yönetimin güçlendirildiği; güvenlik ve istihbarat mekanizmalarının yaygınlaştığı bir süreçtir. Bu yönetim tarzı muhalifler tarafından “istibdat” olarak eleştirilirken, destekleyenler “devleti ayakta tutma” gereğiyle açıklamıştır.

• Eğitim: Modern okulların yaygınlaşması, memur ve subay yetiştirme.
• Ulaşım-iletişim: Demiryolları, telgraf hatları; merkez-taşra ilişkisinin sıkılaşması.
• Basın ve fikir akımları: Yasaklar ve sansür yanında, yurt dışı basın/dergilerle fikir dolaşımı.

Bu ortam, özellikle genç subay ve öğrenciler arasında anayasal düzen talebini güçlendirdi.