9. Sınıf Matematik

9. Sınıf Matematik Mantik Testleri

Mantık konusundaki soruları çözümlü testlerle pekiştir.

9. Sınıf Mantık Testleri

Mantık testleri; önerme kavramını, doğruluk değerlerini, ve, veya, değil bağlaçlarını, koşullu önermeleri ve denk önermeleri pekiştirir. Sorularda doğruluk tablosu kurmak hataları azaltır.

Önerme ve Bağlaçlar

Doğru ya da yanlış kesin hüküm bildiren ifadelere önerme denir. Değil bağlacı doğruluk değerini tersine çevirir; ve bağlacı iki önerme de doğruyken doğru olur; veya bağlacı en az bir önerme doğruyken doğrudur.

Koşullu Önermeler

p ise q biçimindeki koşullu önermelerde yalnız p doğru, q yanlış olduğunda önerme yanlıştır. Denk önermeleri anlamak için doğruluk değerlerini karşılaştırmak gerekir.

2. Test

9. Sınıf Matematik Mantik Testleri

Mantık konusu 2. test.

Her soruda doğru seçeneği işaretle.

10 Soru
0/10 Soru0 %
Doğru 0
Yanlış 0
Boş 10
1. SoruÇoktan Seçmeli

p önermesi doğru ve q önermesi yanlış iken aşağıdaki ifadenin doğruluk değeri nedir?

(pq)(¬q)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Verilen bilgilere göre doğruluk değerlerini yazalım: p = Doğru q = Yanlış Önce ilk parantezdeki koşullu önermeyi değerlendirelim. Koşullu önerme kuralı: öncül doğru, sonuç yanlış ise tüm ifade yanlıştır. ( p → q ) = Yanlış Şimdi ikinci parantezdeki değili (negasyonu) bulalım. Bir önerme yanlış ise değili doğrudur. ( ¬ q ) = Doğru Son olarak “veya” bağlacıyla birleştirelim. “Veya” bağlacında ifadelerden en az biri doğruysa sonuç doğrudur. ( p → q ) ∨ ( ¬ q ) = Yanlış ∨ Doğru = Doğru Sonuç Doğru olduğundan doğru cevap D510 şıkkıdır.

  1. Çözüm: Verilen bilgilere göre doğruluk değerlerini yazalım: p = Doğru q = Yanlış Önce ilk parantezdeki koşullu önermeyi değerlendirelim. Koşullu önerme kuralı: öncül doğru, sonuç yanlış ise tüm ifade yanlıştır. ( p → q ) = Yanlış Şimdi ikinci parantezdeki değili (negasyonu) bulalım. Bir önerme yanlış ise değili doğrudur. ( ¬ q ) = Doğru Son olarak “veya” bağlacıyla birleştirelim. “Veya” bağlacında ifadelerden en az biri doğruysa sonuç doğrudur. ( p → q ) ∨ ( ¬ q ) = Yanlış ∨ Doğru = Doğru Sonuç Doğru olduğundan doğru cevap D510 şıkkıdır.

Verilen bilgilere göre doğruluk değerlerini yazalım:

p=Doğruq=Yanlış

Önce ilk parantezdeki koşullu önermeyi değerlendirelim. Koşullu önerme kuralı: öncül doğru, sonuç yanlış ise tüm ifade yanlıştır.

(pq)=Yanlış

Şimdi ikinci parantezdeki değili (negasyonu) bulalım. Bir önerme yanlış ise değili doğrudur.

(¬q)=Doğru

Son olarak “veya” bağlacıyla birleştirelim. “Veya” bağlacında ifadelerden en az biri doğruysa sonuç doğrudur.

(pq)(¬q)=YanlışDoğru=Doğru

Sonuç Doğru olduğundan doğru cevap A şıkkıdır.

2. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki önermelerden hangisi totolojidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

İstenen: Totoloji olan seçeneği bulmak ve doğru cevabın A olup olmadığını kontrol etmek. A seçeneğinin önerme biçimi: ( ( p → q ) ∧ ( q → r ) ) → ( p → r ) İpucu: Her “ise” ifadesini “değil veya” biçimine çeviririz. p → q ≡ ¬ p ∨ q q → r ≡ ¬ q ∨ r p → r ≡ ¬ p ∨ r A seçeneğini tamamen bu biçime dönüştürelim: ( ( ¬ p ∨ q ) ∧ ( ¬ q ∨ r ) ) → ( ¬ p ∨ r ) Dıştaki “ise”yi de dönüştürelim: ¬ ( ( ¬ p ∨ q ) ∧ ( ¬ q ∨ r ) ) ∨ ( ¬ p ∨ r ) De Morgan uygulayalım: ¬ ( A ∧ B ) ≡ ( ¬ A ∨ ¬ B ) Burada: A = ( ¬ p ∨ q ) B = ( ¬ q ∨ r ) İçteki olumsuzlukları da açalım: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ p ∧ ¬ q ¬ ( ¬ q ∨ r ) ≡ q ∧ ¬ r İfade şu hale gelir: ( p ∧ ¬ q ) ∨ ( q ∧ ¬ r ) ∨ ( ¬ p ∨ r ) Önce şu parçayı düzenleyelim (dağıtma ile): ¬ p ∨ ( p ∧ ¬ q ) ≡ ( ¬ p ∨ p ) ∧ ( ¬ p ∨ ¬ q ) ≡ ¬ p ∨ ¬ q Bu durumda tüm ifade: ( ¬ p ∨ ¬ q ) ∨ ( q ∧ ¬ r ) ∨ r Şimdi şu parçayı kullanalım: r ∨ ( q ∧ ¬ r ) ≡ ( r ∨ q ) ∧ ( r ∨ ¬ r ) ≡ r ∨ q Sonuç: ( ¬ p ∨ ¬ q ) ∨ ( r ∨ q ) ≡ ¬ p ∨ ( ¬ q ∨ q ) ∨ r ≡ ⊤ Yani A seçeneği her durumda doğru olduğundan totolojidir. Doğru cevabın A olması doğrudur. Diğer şıkların totoloji olmadığını görmek için birer karşı örnek yeterlidir: B için (öncül doğru, sonuç yanlış olacak şekilde): p = ⊤, q = ⊤, r = ⊥ C için: p = ⊤, q = ⊤, r = ⊥ D için: p = ⊥, q = ⊥, r = ⊤ Bu nedenle yalnız A totolojidir.

  1. Çözüm: İstenen: Totoloji olan seçeneği bulmak ve doğru cevabın A olup olmadığını kontrol etmek. A seçeneğinin önerme biçimi: ( ( p → q ) ∧ ( q → r ) ) → ( p → r ) İpucu: Her “ise” ifadesini “değil veya” biçimine çeviririz. p → q ≡ ¬ p ∨ q q → r ≡ ¬ q ∨ r p → r ≡ ¬ p ∨ r A seçeneğini tamamen bu biçime dönüştürelim: ( ( ¬ p ∨ q ) ∧ ( ¬ q ∨ r ) ) → ( ¬ p ∨ r ) Dıştaki “ise”yi de dönüştürelim: ¬ ( ( ¬ p ∨ q ) ∧ ( ¬ q ∨ r ) ) ∨ ( ¬ p ∨ r ) De Morgan uygulayalım: ¬ ( A ∧ B ) ≡ ( ¬ A ∨ ¬ B ) Burada: A = ( ¬ p ∨ q ) B = ( ¬ q ∨ r ) İçteki olumsuzlukları da açalım: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ p ∧ ¬ q ¬ ( ¬ q ∨ r ) ≡ q ∧ ¬ r İfade şu hale gelir: ( p ∧ ¬ q ) ∨ ( q ∧ ¬ r ) ∨ ( ¬ p ∨ r ) Önce şu parçayı düzenleyelim (dağıtma ile): ¬ p ∨ ( p ∧ ¬ q ) ≡ ( ¬ p ∨ p ) ∧ ( ¬ p ∨ ¬ q ) ≡ ¬ p ∨ ¬ q Bu durumda tüm ifade: ( ¬ p ∨ ¬ q ) ∨ ( q ∧ ¬ r ) ∨ r Şimdi şu parçayı kullanalım: r ∨ ( q ∧ ¬ r ) ≡ ( r ∨ q ) ∧ ( r ∨ ¬ r ) ≡ r ∨ q Sonuç: ( ¬ p ∨ ¬ q ) ∨ ( r ∨ q ) ≡ ¬ p ∨ ( ¬ q ∨ q ) ∨ r ≡ ⊤ Yani A seçeneği her durumda doğru olduğundan totolojidir. Doğru cevabın A olması doğrudur. Diğer şıkların totoloji olmadığını görmek için birer karşı örnek yeterlidir: B için (öncül doğru, sonuç yanlış olacak şekilde): p = ⊤, q = ⊤, r = ⊥ C için: p = ⊤, q = ⊤, r = ⊥ D için: p = ⊥, q = ⊥, r = ⊤ Bu nedenle yalnız A totolojidir.

İstenen: Totoloji olan seçeneği bulmak ve doğru cevabın A olup olmadığını kontrol etmek.

A seçeneğinin önerme biçimi:

((pq)(qr))(pr)

İpucu: Her “ise” ifadesini “değil veya” biçimine çeviririz.

pq¬pq
qr¬qr
pr¬pr

A seçeneğini tamamen bu biçime dönüştürelim:

((¬pq)(¬qr))(¬pr)

Dıştaki “ise”yi de dönüştürelim:

¬((¬pq)(¬qr))(¬pr)

De Morgan uygulayalım:

¬(AB)(¬A¬B)

Burada:

A=(¬pq)
B=(¬qr)

İçteki olumsuzlukları da açalım:

¬(¬pq)p¬q
¬(¬qr)q¬r

İfade şu hale gelir:

(p¬q)(q¬r)(¬pr)

Önce şu parçayı düzenleyelim (dağıtma ile):

¬p(p¬q)(¬pp)(¬p¬q)¬p¬q

Bu durumda tüm ifade:

(¬p¬q)(q¬r)r

Şimdi şu parçayı kullanalım:

r(q¬r)(rq)(r¬r)rq

Sonuç:

(¬p¬q)(rq)¬p(¬qq)r

Yani A seçeneği her durumda doğru olduğundan totolojidir. Doğru cevabın A olması doğrudur.

Diğer şıkların totoloji olmadığını görmek için birer karşı örnek yeterlidir:

B için (öncül doğru, sonuç yanlış olacak şekilde):

p=,q=,r=

C için:

p=,q=,r=

D için:

p=,q=,r=

Bu nedenle yalnız A totolojidir.

3. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki ifadelerden hangisi pq önermesine denktir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Soru, aşağıdaki önermeye denk olan ifadeyi soruyor: p → q Önermede “ise” anlamındaki koşullu önerme yalnızca “öncül doğru, sonuç yanlış” durumunda yanlıştır; diğer tüm durumlarda doğrudur. Bunu doğruluk tablosu ile kontrol edelim. p q p → q ¬ p ∨ q D D D D D Y Y Y Y D D D Y Y D D Tabloda iki sütunun (koşullu önerme ile verilen birleşik önerme) tüm satırlarda aynı doğruluk değerlerini verdiği görülür. Bu nedenle aşağıdaki denklik doğrudur: p → q ≡ ¬ p ∨ q Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.

  1. Çözüm: Soru, aşağıdaki önermeye denk olan ifadeyi soruyor: p → q Önermede “ise” anlamındaki koşullu önerme yalnızca “öncül doğru, sonuç yanlış” durumunda yanlıştır; diğer tüm durumlarda doğrudur. Bunu doğruluk tablosu ile kontrol edelim. p q p → q ¬ p ∨ q D D D D D Y Y Y Y D D D Y Y D D Tabloda iki sütunun (koşullu önerme ile verilen birleşik önerme) tüm satırlarda aynı doğruluk değerlerini verdiği görülür. Bu nedenle aşağıdaki denklik doğrudur: p → q ≡ ¬ p ∨ q Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.

Soru, aşağıdaki önermeye denk olan ifadeyi soruyor:

pq

Önermede “ise” anlamındaki koşullu önerme yalnızca “öncül doğru, sonuç yanlış” durumunda yanlıştır; diğer tüm durumlarda doğrudur. Bunu doğruluk tablosu ile kontrol edelim.

pqpq¬pq
DDDD
DYYY
YDDD
YYDD

Tabloda iki sütunun (koşullu önerme ile verilen birleşik önerme) tüm satırlarda aynı doğruluk değerlerini verdiği görülür. Bu nedenle aşağıdaki denklik doğrudur:

pq¬pq

Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.

4. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki seçeneklerde p ve q önermeleri kullanılmıştır. Hangisi totolojidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

1) şıkkıC3ndaki önerme: ( p ⇒ q ) ∨ ( q ⇒ p ) 2) İmplikasyon açılımı kullanılır: ( p ⇒ q ) ≡ ¬ p ∨ q ( q ⇒ p ) ≡ ¬ q ∨ p 3) Yerine yazalım: ( ¬ p ∨ q ) ∨ ( ¬ q ∨ p ) 4) Birleşme ve değişme özelliğiyle gruplayalım: ( ¬ p ∨ p ) ∨ ( q ∨ ¬ q ) 5) Çelişmezlik/Üçüncü halin imkânsızlığı (tamamlayıcılık) kuralı: ( ¬ p ∨ p ) ≡ ⊤ ( q ∨ ¬ q ) ≡ ⊤ 6) Sonuç: ( p ⇒ q ) ∨ ( q ⇒ p ) ≡ ⊤ Dolayısıyla şıkkıC386 her durumda doğru olduğundan totolojidir; doğru cevap C436’dır.

  1. Çözüm: 1) şıkkıC3ndaki önerme: ( p ⇒ q ) ∨ ( q ⇒ p ) 2) İmplikasyon açılımı kullanılır: ( p ⇒ q ) ≡ ¬ p ∨ q ( q ⇒ p ) ≡ ¬ q ∨ p 3) Yerine yazalım: ( ¬ p ∨ q ) ∨ ( ¬ q ∨ p ) 4) Birleşme ve değişme özelliğiyle gruplayalım: ( ¬ p ∨ p ) ∨ ( q ∨ ¬ q ) 5) Çelişmezlik/Üçüncü halin imkânsızlığı (tamamlayıcılık) kuralı: ( ¬ p ∨ p ) ≡ ⊤ ( q ∨ ¬ q ) ≡ ⊤ 6) Sonuç: ( p ⇒ q ) ∨ ( q ⇒ p ) ≡ ⊤ Dolayısıyla şıkkıC386 her durumda doğru olduğundan totolojidir; doğru cevap C436’dır.

1) şıkkıC63ndaki önerme:

(pq)(qp)

2) İmplikasyon açılımı kullanılır:

(pq)¬pq(qp)¬qp

3) Yerine yazalım:

(¬pq)(¬qp)

4) Birleşme ve değişme özelliğiyle gruplayalım:

(¬pp)(q¬q)

5) Çelişmezlik/Üçüncü halin imkânsızlığı (tamamlayıcılık) kuralı:

(¬pp)(q¬q)

6) Sonuç:

(pq)(qp)

Dolayısıyla şıkkıC2572 her durumda doğru olduğundan totolojidir; doğru cevap C2622’dır.

5. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki ifadelerden hangisi bir totolojidir?

p ve q önermelerdir.

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edelim. Bir totoloji olması için ifade, tüm doğruluk değerlerinde doğru çıkmalıdır. şıkkıD124ndaki önerme: ( p → q ) ↔ ( ¬ q → ¬ p ) Önce koşullu önermeyi temel eşdeğerlikle açalım: p → q ↔ ¬ p ∨ q Aynı şekilde karşıt önermeyi açalım: ¬ q → ¬ p ↔ ¬ ( ¬ q ) ∨ ¬ p Çift değillemeyi sadeleştirirsek: ¬ ( ¬ q ) ↔ q ¬ q → ¬ p ↔ q ∨ ¬ p Şimdi iki tarafı karşılaştıralım. Birinci ifade: p → q ↔ ¬ p ∨ q İkinci ifade: ¬ q → ¬ p ↔ q ∨ ¬ p Bu iki ifade aynı birleşimi farklı sırayla yazıyor; yani özdeştir: ¬ p ∨ q ↔ q ∨ ¬ p Dolayısıyla şıkkıD565ndaki iki taraf her durumda aynı doğruluk değerini alır. Aynı doğruluk değerini alan iki önerme arasındaki çift yönlü koşul da her zaman doğrudur: ( p → q ) ↔ ( ¬ q → ¬ p ) Bu nedenle A bir totolojidir. Yani “doğru cevap D781 mı?” sorusunun cevabı: Evet. Kısa kontrol (diğer şıklar totoloji değildir): Her biri için tek bir karşı-örnek yeterlidir. B şıkkı: ( p → q ) ↔ ( q → p ) Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse sol taraf yanlış, sağ taraf doğru olur; çift yönlü koşul yanlış çıkar, dolayısıyla totoloji değildir. C şıkkı: ( p ∨ q ) → ( p ∧ q ) Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse öncül doğru, sonuç yanlış olur; koşullu önerme yanlış çıkar, totoloji değildir. D şıkkı: ( p ↔ q ) → ( p ∧ q ) Örneğin p yanlış, q yanlış seçilirse p ile q eşdeğerdir (öncül doğru), fakat p ve q birlikte doğru değildir (sonuç yanlış); ifade yanlış çıkar, totoloji değildir.

  1. Çözüm: Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edelim. Bir totoloji olması için ifade, tüm doğruluk değerlerinde doğru çıkmalıdır. şıkkıD124ndaki önerme: ( p → q ) ↔ ( ¬ q → ¬ p ) Önce koşullu önermeyi temel eşdeğerlikle açalım: p → q ↔ ¬ p ∨ q Aynı şekilde karşıt önermeyi açalım: ¬ q → ¬ p ↔ ¬ ( ¬ q ) ∨ ¬ p Çift değillemeyi sadeleştirirsek: ¬ ( ¬ q ) ↔ q ¬ q → ¬ p ↔ q ∨ ¬ p Şimdi iki tarafı karşılaştıralım. Birinci ifade: p → q ↔ ¬ p ∨ q İkinci ifade: ¬ q → ¬ p ↔ q ∨ ¬ p Bu iki ifade aynı birleşimi farklı sırayla yazıyor; yani özdeştir: ¬ p ∨ q ↔ q ∨ ¬ p Dolayısıyla şıkkıD565ndaki iki taraf her durumda aynı doğruluk değerini alır. Aynı doğruluk değerini alan iki önerme arasındaki çift yönlü koşul da her zaman doğrudur: ( p → q ) ↔ ( ¬ q → ¬ p ) Bu nedenle A bir totolojidir. Yani “doğru cevap D781 mı?” sorusunun cevabı: Evet. Kısa kontrol (diğer şıklar totoloji değildir): Her biri için tek bir karşı-örnek yeterlidir. B şıkkı: ( p → q ) ↔ ( q → p ) Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse sol taraf yanlış, sağ taraf doğru olur; çift yönlü koşul yanlış çıkar, dolayısıyla totoloji değildir. C şıkkı: ( p ∨ q ) → ( p ∧ q ) Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse öncül doğru, sonuç yanlış olur; koşullu önerme yanlış çıkar, totoloji değildir. D şıkkı: ( p ↔ q ) → ( p ∧ q ) Örneğin p yanlış, q yanlış seçilirse p ile q eşdeğerdir (öncül doğru), fakat p ve q birlikte doğru değildir (sonuç yanlış); ifade yanlış çıkar, totoloji değildir.

Doğru cevabın A olup olmadığını kontrol edelim. Bir totoloji olması için ifade, tüm doğruluk değerlerinde doğru çıkmalıdır.

şıkkıD307ndaki önerme:

(pq)(¬q¬p)

Önce koşullu önermeyi temel eşdeğerlikle açalım:

pq¬pq

Aynı şekilde karşıt önermeyi açalım:

¬q¬p¬(¬q)¬p

Çift değillemeyi sadeleştirirsek:

¬(¬q)q¬q¬pq¬p

Şimdi iki tarafı karşılaştıralım. Birinci ifade:

pq¬pq

İkinci ifade:

¬q¬pq¬p

Bu iki ifade aynı birleşimi farklı sırayla yazıyor; yani özdeştir:

¬pqq¬p

Dolayısıyla şıkkıD2701ndaki iki taraf her durumda aynı doğruluk değerini alır. Aynı doğruluk değerini alan iki önerme arasındaki çift yönlü koşul da her zaman doğrudur:

(pq)(¬q¬p)

Bu nedenle A bir totolojidir. Yani “doğru cevap D3170 mı?” sorusunun cevabı: Evet.

Kısa kontrol (diğer şıklar totoloji değildir): Her biri için tek bir karşı-örnek yeterlidir.

B şıkkı:

(pq)(qp)

Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse sol taraf yanlış, sağ taraf doğru olur; çift yönlü koşul yanlış çıkar, dolayısıyla totoloji değildir.

C şıkkı:

(pq)(pq)

Örneğin p doğru, q yanlış seçilirse öncül doğru, sonuç yanlış olur; koşullu önerme yanlış çıkar, totoloji değildir.

D şıkkı:

(pq)(pq)

Örneğin p yanlış, q yanlış seçilirse p ile q eşdeğerdir (öncül doğru), fakat p ve q birlikte doğru değildir (sonuç yanlış); ifade yanlış çıkar, totoloji değildir.

6. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıda verilen önermelerde p doğru, q yanlıştır. İfadenin doğruluk değerini bulun:

¬(pq)(qp)

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Verilen doğruluk değerleri: p = Doğru, q = Yanlış Önce koşullu önerme hesaplanır: p → q = Yanlış Sonra bunun değili alınır: ¬ ( p → q ) = Doğru Diğer parça hesaplanır: ( q ∧ p ) = Yanlış Son olarak “veya” ile birleştirilir: ¬ ( p → q ) ∨ ( q ∧ p ) = Doğru İfade Doğru çıktığı için doğru seçenek A ’dır.

  1. Çözüm: Verilen doğruluk değerleri: p = Doğru, q = Yanlış Önce koşullu önerme hesaplanır: p → q = Yanlış Sonra bunun değili alınır: ¬ ( p → q ) = Doğru Diğer parça hesaplanır: ( q ∧ p ) = Yanlış Son olarak “veya” ile birleştirilir: ¬ ( p → q ) ∨ ( q ∧ p ) = Doğru İfade Doğru çıktığı için doğru seçenek A ’dır.

Verilen doğruluk değerleri:

p=Doğru,q=Yanlış

Önce koşullu önerme hesaplanır:

pq=Yanlış

Sonra bunun değili alınır:

¬(pq)=Doğru

Diğer parça hesaplanır:

(qp)=Yanlış

Son olarak “veya” ile birleştirilir:

¬(pq)(qp)=Doğru

İfade Doğru çıktığı için doğru seçenek A’dır.

7. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki önermenin değili hangisidir?

pq

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: B

Verilen önerme: p → q 1) Önce koşullu önermeyi eşdeğer bir biçime çeviririz: ( p → q ) ≡ ( ¬ p ∨ q ) 2) Şimdi verilen önermenin değerini (olumsuzunu) alırız: ¬ ( p → q ) 3) 1. adımdaki eşdeğerliği kullanarak yerine yazarız: ¬ ( ¬ p ∨ q ) 4) De Morgan kuralını uygularız: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ ( ¬ ( ¬ p ) ∧ ¬ q ) 5) Çift değili sadeleştiririz: ¬ ( ¬ p ) ≡ p 6) Sonuç: ¬ ( p → q ) ≡ p ∧ ¬ q Bu ifade şıklardan B seçeneği ile aynıdır; dolayısıyla doğru cevap B’dir.

  1. Çözüm: Verilen önerme: p → q 1) Önce koşullu önermeyi eşdeğer bir biçime çeviririz: ( p → q ) ≡ ( ¬ p ∨ q ) 2) Şimdi verilen önermenin değerini (olumsuzunu) alırız: ¬ ( p → q ) 3) 1. adımdaki eşdeğerliği kullanarak yerine yazarız: ¬ ( ¬ p ∨ q ) 4) De Morgan kuralını uygularız: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ ( ¬ ( ¬ p ) ∧ ¬ q ) 5) Çift değili sadeleştiririz: ¬ ( ¬ p ) ≡ p 6) Sonuç: ¬ ( p → q ) ≡ p ∧ ¬ q Bu ifade şıklardan B seçeneği ile aynıdır; dolayısıyla doğru cevap B’dir.

Verilen önerme:

pq

1) Önce koşullu önermeyi eşdeğer bir biçime çeviririz:

(pq)(¬pq)

2) Şimdi verilen önermenin değerini (olumsuzunu) alırız:

¬(pq)

3) 1. adımdaki eşdeğerliği kullanarak yerine yazarız:

¬(¬pq)

4) De Morgan kuralını uygularız:

¬(¬pq)(¬(¬p)¬q)

5) Çift değili sadeleştiririz:

¬(¬p)p

6) Sonuç:

¬(pq)p¬q

Bu ifade şıklardan B seçeneği ile aynıdır; dolayısıyla doğru cevap B’dir.

8. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki seçeneklerden hangisi

(pq)(r¬q)

önermesinin değili (negasyonu) ile mantıksal olarak eşdeğerdir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: C

Verilen önermenin değili isteniyor: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] Önce De Morgan kuralını uygularız: ¬ [ A ∧ B ] ≡ ( ¬ A ) ∨ ( ¬ B ) Burada A = ( p → q ), B = ( r → ¬ q ) O hâlde: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] ≡ ¬ ( p → q ) ∨ ¬ ( r → ¬ q ) Şimdi koşullu önermeyi açalım: ( x → y ) ≡ ( ¬ x ∨ y ) Buna göre: ( p → q ) ≡ ( ¬ p ∨ q ) ( r → ¬ q ) ≡ ( ¬ r ∨ ¬ q ) Yerine yazalım: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ∨ ¬ ( ¬ r ∨ ¬ q ) Tekrar De Morgan uygularız: ¬ ( u ∨ v ) ≡ ( ¬ u ∧ ¬ v ) Buna göre: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ ( p ∧ ¬ q ) ¬ ( ¬ r ∨ ¬ q ) ≡ ( r ∧ q ) Sonuç: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] ≡ ( p ∧ ¬ q ) ∨ ( r ∧ q ) Bu ifade şıklarda seçeneğiC610yle aynıdır. Dolayısıyla doğru cevap C645 ’dır.

  1. Çözüm: Verilen önermenin değili isteniyor: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] Önce De Morgan kuralını uygularız: ¬ [ A ∧ B ] ≡ ( ¬ A ) ∨ ( ¬ B ) Burada A = ( p → q ), B = ( r → ¬ q ) O hâlde: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] ≡ ¬ ( p → q ) ∨ ¬ ( r → ¬ q ) Şimdi koşullu önermeyi açalım: ( x → y ) ≡ ( ¬ x ∨ y ) Buna göre: ( p → q ) ≡ ( ¬ p ∨ q ) ( r → ¬ q ) ≡ ( ¬ r ∨ ¬ q ) Yerine yazalım: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ∨ ¬ ( ¬ r ∨ ¬ q ) Tekrar De Morgan uygularız: ¬ ( u ∨ v ) ≡ ( ¬ u ∧ ¬ v ) Buna göre: ¬ ( ¬ p ∨ q ) ≡ ( p ∧ ¬ q ) ¬ ( ¬ r ∨ ¬ q ) ≡ ( r ∧ q ) Sonuç: ¬ [ ( p → q ) ∧ ( r → ¬ q ) ] ≡ ( p ∧ ¬ q ) ∨ ( r ∧ q ) Bu ifade şıklarda seçeneğiC610yle aynıdır. Dolayısıyla doğru cevap C645 ’dır.

Verilen önermenin değili isteniyor:

¬[(pq)(r¬q)]

Önce De Morgan kuralını uygularız:

¬[AB](¬A)(¬B)

Burada

A=(pq),B=(r¬q)

O hâlde:

¬[(pq)(r¬q)]¬(pq)¬(r¬q)

Şimdi koşullu önermeyi açalım:

(xy)(¬xy)

Buna göre:

(pq)(¬pq)
(r¬q)(¬r¬q)

Yerine yazalım:

¬(¬pq)¬(¬r¬q)

Tekrar De Morgan uygularız:

¬(uv)(¬u¬v)

Buna göre:

¬(¬pq)(p¬q)
¬(¬r¬q)(rq)

Sonuç:

¬[(pq)(r¬q)](p¬q)(rq)

Bu ifade şıklarda A seçeneğiyle aynıdır. Dolayısıyla doğru cevap A’dır.

9. SoruÇoktan Seçmeli

Aşağıdaki ifadelerden hangisi (pq) önermesi ile eşdeğerdir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: D

1) Kontrol edilen önerme: ( p → q ) 2) Bir “ise” önermesi sadece öncül doğru iken sonuç yanlış olursa yanlıştır. Bu durum: p ∧ ¬ q 3) O hâlde “ise” önermesi, bu “yanlış olma durumunun” değili ile eşdeğerdir: ( p → q ) ≡ ¬ ( p ∧ ¬ q ) 4) De Morgan kuralını uygularsak: ¬ ( p ∧ ¬ q ) ≡ ( ¬ p ) ∨ ( ¬ ¬ q ) 5) Çift değilleme sadeleşir: ¬ ¬ q ≡ q 6) Sonuç olarak: ( p → q ) ≡ ¬ p ∨ q Doğru seçenek D380 ’dır.

  1. Çözüm: 1) Kontrol edilen önerme: ( p → q ) 2) Bir “ise” önermesi sadece öncül doğru iken sonuç yanlış olursa yanlıştır. Bu durum: p ∧ ¬ q 3) O hâlde “ise” önermesi, bu “yanlış olma durumunun” değili ile eşdeğerdir: ( p → q ) ≡ ¬ ( p ∧ ¬ q ) 4) De Morgan kuralını uygularsak: ¬ ( p ∧ ¬ q ) ≡ ( ¬ p ) ∨ ( ¬ ¬ q ) 5) Çift değilleme sadeleşir: ¬ ¬ q ≡ q 6) Sonuç olarak: ( p → q ) ≡ ¬ p ∨ q Doğru seçenek D380 ’dır.

1) Kontrol edilen önerme:

(pq)

2) Bir “ise” önermesi sadece öncül doğru iken sonuç yanlış olursa yanlıştır. Bu durum:

p¬q

3) O hâlde “ise” önermesi, bu “yanlış olma durumunun” değili ile eşdeğerdir:

(pq)¬(p¬q)

4) De Morgan kuralını uygularsak:

¬(p¬q)(¬p)(¬¬q)

5) Çift değilleme sadeleşir:

¬¬qq

6) Sonuç olarak:

(pq)¬pq

Doğru seçenek A’dır.

10. SoruÇoktan Seçmeli

p, q ve r önermeleri için aşağıdaki ifadelerden hangisi totolojidir?

Lütfen önce bir cevap seç.

Doğru cevap: A

Önce A şıkkındaki önermeyi inceleyelim. ( ( ( p → q ) ∧ ( q → r ) ) → ( p → r ) Bir önermenin totoloji olduğunu göstermek için, tüm durumlarda doğru olduğunu göstermek yeterlidir. Burada dış yapı bir koşullu önerme olduğundan şu yöntemi kullanacağız: Önce öncül doğru kabul edilip sonuç kısmının her durumda doğru olduğu gösterilir. Durum 1: Önermenin sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı yanlışsa, koşullu önerme zaten doğrudur. Yani ¬ p ⇒ p → r Durum 2: Şimdi sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı doğru olsun. Yani p A şıkkının öncülünü de doğru kabul edelim: p → q ∧ q → r Bu durumda ilk parçadan ve Durum 2 'deki kabulden, zincirleme olarak şunu elde ederiz: p ∧ p → q ⇒ q Şimdi elde ettiğimiz bu sonuçla ikinci parçayı kullanırız: q ∧ q → r ⇒ r Yani öncül doğru ve ayrıca p doğru iken mutlaka r doğru oluyor. Bu da şu anlama gelir: ( p → q ∧ q → r ) ⇒ p → r Durum 1 ve Durum 2 birlikte, her durumda sonuç kısmının doğru olduğunu gösterir. Dolayısıyla A şıkkındaki önerme her zaman doğrudur; yani totolojidir. Demek ki cevap A’dır. Kontrol amaçlı: Diğer şıkların totoloji olmadığını tek bir karşı-örnekle gösterebiliriz. B şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 0, q = 1, r = 1 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p → q = 1, q → r = 1, r → p = 0 C şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 0, q = 0 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p → q = 1, q → p = 1, p ∨ q = 0 D şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 1, q = 0 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p ∨ q = 1, p ∧ q = 0 Sonuç: Yalnız A şıkkı totolojidir; doğru cevap A’dır.

  1. Çözüm: Önce A şıkkındaki önermeyi inceleyelim. ( ( ( p → q ) ∧ ( q → r ) ) → ( p → r ) Bir önermenin totoloji olduğunu göstermek için, tüm durumlarda doğru olduğunu göstermek yeterlidir. Burada dış yapı bir koşullu önerme olduğundan şu yöntemi kullanacağız: Önce öncül doğru kabul edilip sonuç kısmının her durumda doğru olduğu gösterilir. Durum 1: Önermenin sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı yanlışsa, koşullu önerme zaten doğrudur. Yani ¬ p ⇒ p → r Durum 2: Şimdi sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı doğru olsun. Yani p A şıkkının öncülünü de doğru kabul edelim: p → q ∧ q → r Bu durumda ilk parçadan ve Durum 2 'deki kabulden, zincirleme olarak şunu elde ederiz: p ∧ p → q ⇒ q Şimdi elde ettiğimiz bu sonuçla ikinci parçayı kullanırız: q ∧ q → r ⇒ r Yani öncül doğru ve ayrıca p doğru iken mutlaka r doğru oluyor. Bu da şu anlama gelir: ( p → q ∧ q → r ) ⇒ p → r Durum 1 ve Durum 2 birlikte, her durumda sonuç kısmının doğru olduğunu gösterir. Dolayısıyla A şıkkındaki önerme her zaman doğrudur; yani totolojidir. Demek ki cevap A’dır. Kontrol amaçlı: Diğer şıkların totoloji olmadığını tek bir karşı-örnekle gösterebiliriz. B şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 0, q = 1, r = 1 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p → q = 1, q → r = 1, r → p = 0 C şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 0, q = 0 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p → q = 1, q → p = 1, p ∨ q = 0 D şıkkı için şu değerleri seçelim: p = 1, q = 0 Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur: p ∨ q = 1, p ∧ q = 0 Sonuç: Yalnız A şıkkı totolojidir; doğru cevap A’dır.

Önce A şıkkındaki önermeyi inceleyelim.

(((pq)(qr))(pr)

Bir önermenin totoloji olduğunu göstermek için, tüm durumlarda doğru olduğunu göstermek yeterlidir. Burada dış yapı bir koşullu önerme olduğundan şu yöntemi kullanacağız: Önce öncül doğru kabul edilip sonuç kısmının her durumda doğru olduğu gösterilir.

Durum 1: Önermenin sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı yanlışsa, koşullu önerme zaten doğrudur. Yani

¬ppr

Durum 2: Şimdi sonuç kısmındaki koşullu önermenin ön kısmı doğru olsun. Yani

p

A şıkkının öncülünü de doğru kabul edelim:

pqqr

Bu durumda ilk parçadan ve Durum 2'deki kabulden, zincirleme olarak şunu elde ederiz:

ppqq

Şimdi elde ettiğimiz bu sonuçla ikinci parçayı kullanırız:

qqrr

Yani öncül doğru ve ayrıca p doğru iken mutlaka r doğru oluyor. Bu da şu anlama gelir:

(pqqr)pr

Durum 1 ve Durum 2 birlikte, her durumda sonuç kısmının doğru olduğunu gösterir. Dolayısıyla A şıkkındaki önerme her zaman doğrudur; yani totolojidir. Demek ki cevap A’dır.

Kontrol amaçlı: Diğer şıkların totoloji olmadığını tek bir karşı-örnekle gösterebiliriz.

B şıkkı için şu değerleri seçelim:

p=0,q=1,r=1

Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur:

pq=1,qr=1,rp=0

C şıkkı için şu değerleri seçelim:

p=0,q=0

Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur:

pq=1,qp=1,pq=0

D şıkkı için şu değerleri seçelim:

p=1,q=0

Bu durumda öncül doğruyken sonuç yanlış olur:

pq=1,pq=0

Sonuç: Yalnız A şıkkı totolojidir; doğru cevap A’dır.

Mantık Testleri Hakkında Sık Sorulanlar

Önerme nedir?

Doğru veya yanlış kesin hüküm bildiren ifadedir.

ve bağlacı ne zaman doğrudur?

Bağlanan iki önerme de doğru olduğunda doğrudur.

Koşullu önerme ne zaman yanlıştır?

p doğru, q yanlış olduğunda p ise q önermesi yanlıştır.