LGS - Mevsimler ve İklim - Orta Test - Mevsimler ve İklim 1 - 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki olaylardan hangisi mevsimlerin oluşmasının temel nedenini en doğru açıklar?
A
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi
B
Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanması
C
Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının yıl boyunca çok değişmesi
D
Ay’ın Dünya etrafında dolanması
Çözüm
Mevsimler, Dünya’nın ekseninin eğik olması ve Güneş etrafında dolanması sonucu Güneş ışınlarının geliş açısı ile gündüz sürelerinin değişmesiyle oluşur. Kendi ekseni etrafında dönme gece-gündüzü oluşturur.
2. soru
LGS - Mevsimler ve İklim - Orta Test - Mevsimler ve İklim 3 - 1
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi bir bölgenin iklimini etkileyen faktörlerden biri değildir?
A
Denize uzaklık (karasallık-denizellik)
B
Yükselti
C
Yer şekilleri (dağların uzanışı)
D
Günlük bulutluluk miktarının anlık değişimi
Çözüm
İklim; denize uzaklık, yükselti ve yer şekilleri gibi uzun süreli etkenlerle belirlenir. Günlük bulutluluk değişimi kısa süreli olup hava durumunu ifade eder. Bu nedenle iklim faktörü değildir.
3. soru
LGS - Mevsimler ve İklim - Orta Test - Mevsimler ve İklim 6 - 6
Doğru cevap: A
Aynı tarihte (örneğin 21 Haziran) Kuzey Yarım Küre’de yaz yaşanırken Güney Yarım Küre’de kış yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafında dolanması
B
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi
C
Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının yıl içinde çok değişmesi
D
Ay’ın Dünya etrafında dolanması
Çözüm
Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının geliş açısı yarımkürelere göre değişir. Dünya Güneş etrafında dolandıkça bir yarımküre daha fazla ışın alırken diğeri daha az alır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aynı enlemde bulunan X ve Y şehirlerinde 21 Haziran günü ölçümler yapılmıştır. X’te öğle vakti Güneş’in ufuk üzerindeki yüksekliği Y’den daha büyük, buna rağmen X’te gündüz süresi Y’den daha kısadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
X’in deniz seviyesinden yüksekliğinin fazla olması
B
X ve Y’nin farklı yarımkürelerde bulunması
C
X’in boylamının Y’den büyük olması
D
X’te bulutluluğun fazla olması
Çözüm
Aynı enlemde olup öğle Güneş yüksekliği ile gündüz süresinin ters davranması, yarımküre farkına işaret eder. 21 Haziran’da Kuzey Yarımküre’de gündüzler en uzunken Güney Yarımküre’de en kısadır.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
21 Haziran’da Kuzey Yarımküre’de yaz gündönümü yaşanırken, aynı anda Güney Yarımküre’de kış gündönümü yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hızının yıl içinde değişmesi
B
Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının yarımkürelere farklı açılarla gelmesi
C
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi sonucu gece-gündüz sürelerinin değişmesi
D
Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının yazın azalması, kışın artması
Çözüm
Eksen eğikliği nedeniyle 21 Haziran’da Kuzey Yarımküre Güneş’e daha dönüktür ve daha dik ışın alır. Güney Yarımküre ise daha eğik ışın alır. Bu yüzden mevsimler yarımkürelerde zıt yaşanır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Bir öğrenci, “Dünya Güneş’e en yakın konumdayken Kuzey Yarımküre’de kış yaşanır.” bilgisini kullanarak mevsimlerin oluşumunu açıklamak istiyor. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisine kesin olarak ulaşılır?
A
Mevsimlerin temel nedeni Dünya–Güneş uzaklığındaki değişimdir
B
Kuzey Yarımküre’de kışın Güneş ışınları daha dik geldiği için sıcaklık düşer
C
Dünya–Güneş uzaklığı mevsimleri belirleyen ana etken değildir; eksen eğikliği daha belirleyicidir
D
Güney Yarımküre’de aynı anda hem yaz hem kış yaşanır
Çözüm
Dünya Güneş’e en yakınken Kuzey Yarımküre’de kış yaşanması, uzaklığın mevsimleri belirlemediğini gösterir. Mevsimlerin temel nedeni eksen eğikliği ve buna bağlı ışın açısı/gece-gündüz süreleridir. Uzaklık değişimi ikincil etkilidir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aynı gün içinde, öğle vakti Güneş’in ufuk düzlemine göre yüksekliği I şehrinde 70°, II şehrinde 40° ölçülüyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
I şehri Ekvator’a II şehrinden daha yakındır.
B
I şehri II şehrinden daha doğudadır.
C
I şehrinde mevsim yaz, II şehrinde kıştır.
D
I şehrinin yerel saati II şehrinden ileridir.
Çözüm
Güneş ışınlarının daha büyük açıyla gelmesi, o noktanın Ekvator’a daha yakın olduğunu gösterir. Boylam (doğu-batı) yerel saat ve öğle vaktini etkiler; Güneş’in yükseklik açısını tek başına kesin belirlemez. Mevsim bilgisi ise bu veriden kesin çıkarılamaz.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Bir öğrenci, Kuzey Yarım Küre’deki X şehrinde 21 Haziran’dan 23 Eylül’e kadar öğle vakti gölge boyunun arttığını gözlüyor. Bu gözlemin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesi
B
Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının geliş açısının azalması
C
Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının artması
D
Atmosferdeki su buharı miktarının artması
Çözüm
21 Haziran’dan 23 Eylül’e giderken Kuzey Yarım Küre’de Güneş ışınlarının geliş açısı küçülür. Açı küçüldükçe öğle vakti gölge boyu uzar. Bu değişimin temel nedeni eksen eğikliğidir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aynı enlem üzerinde bulunan K ve L şehirlerinde yıllık ortalama sıcaklıklar farklıdır: K daha sıcaktır. Aşağıdakilerden hangisi bu farkın en olası nedenidir?
A
K şehrinin deniz seviyesinden yüksekliğinin L’ye göre daha az olması
B
K şehrinin boylamının L’den büyük olması
C
K şehrinde gece-gündüz sürelerinin L’ye göre daha uzun olması
D
K şehrinin aynı enlemde olmasına rağmen Güneş ışınlarını daha dik alması
Çözüm
Aynı enlemde Güneş ışınlarının geliş açısı temelde aynıdır; bu yüzden D olamaz. Yükseklik arttıkça sıcaklık azalır, bu nedenle daha alçakta olan K’nın daha sıcak olması beklenir. Boylam sıcaklığı belirlemez; gece-gündüz süresi de aynı enlemde aynı tarihte aynıdır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir bölgede 30 yıl boyunca her yıl kışların ılık ve yağışlı, yazların sıcak ve kurak geçtiği belirleniyor. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Bu veri hava durumunu tanımlar, iklim hakkında yorum yapılamaz.
B
Bu bölgede iklim tipinin belirlenmesi için en az 30 yıllık veriler yeterlidir.
C
Bu bölgenin iklimi her yıl aynı gün aynı hava olaylarını yaşatır.
D
Bu veri yalnızca o yılın mevsimlerini açıklar, uzun dönemli özellikleri vermez.
Çözüm
İklim, uzun yıllar (yaklaşık 30 yıl ve üzeri) boyunca gözlenen ortalama hava koşullarıdır. Verilen ifade 30 yıllık düzenli bir örüntü içerdiği için iklim özelliğidir. İklim, her gün aynı havayı zorunlu kılmaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdaki olaylardan hangisi Dünya’nın eksen eğikliği olmasaydı (ekseni yörünge düzlemine dik olsaydı) gerçekleşmezdi?
A
Gece ve gündüzün birbirini takip etmesi
B
Bir bölgede yıl içinde Güneş ışınlarının geliş açısının değişmesi
C
Dünya’nın Güneş etrafında dolanması
D
Gün içinde sıcaklığın değişmesi
Çözüm
Eksen eğikliği, yıl içinde Güneş ışınlarının geliş açısının ve buna bağlı mevsimlerin değişmesinin temel nedenidir. Eksen dik olsaydı aynı enlemde geliş açısı yıl boyunca değişmezdi. Gece-gündüz ve günlük sıcaklık değişimi ise Dünya’nın dönüşüyle ilişkilidir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
21 Haziran’da Kuzey Yarımküre’de yaz gündönümü yaşanırken Güney Yarımküre’de kış gündönümü yaşanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınlarının yarımkürelere farklı açılarla düşmesi
B
Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının yıl içinde önemli ölçüde değişmesi
C
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönme hızının mevsimlere göre değişmesi
D
Güneş’in ışınım gücünün yıl içinde periyodik olarak artıp azalması
Çözüm
Eksen eğikliği nedeniyle 21 Haziran’da Kuzey Yarımküre Güneş’e daha dönüktür ve ışınları daha dik alır. Güney Yarımküre ise daha eğik ışın alır ve gündüz süresi kısalır. Bu yüzden mevsimler zıt yaşanır.
