1. bölüm
Karışımlar: Temel Kavramlar 1.sayfa
Karışımlar: Temel Kavramlar
Saf madde–karışım ayrımı, bileşen, faz, homojen/heterojen bakış açısı.
1/20
Saf madde ve karışım ayrımı
Karışım, en az iki farklı saf maddenin kimyasal bağ oluşturmadan bir araya gelmesiyle oluşan sistemdir. Bu yüzden karışımlarda:
- Bileşenler özelliklerini büyük ölçüde korur.
- Karışımın bileşimi değişkendir (oranlar sabit değildir).
- Uygun fiziksel yöntemlerle ayrılabilir.
Ana fikir: Saf madde → tek tür tanecik (element/bileşik). Karışım → birden fazla tür tanecik.
Bileşen, faz ve gözlem
Karışımları anlamanın iki hızlı anahtarı:
Bileşen
Karışımı oluşturan saf maddelerin her biri
Faz
Bir sistemde fiziksel olarak ayırt edilebilen kısım
Dağılmış faz
Tanecikleri diğer faz içinde dağılan kısım
Gözlem ipucu: Tek faz görüyorsan “homojen olabilir”, çok faz görüyorsan “heterojen” olma olasılığı yüksektir.
Günlük yaşamdan örnekler
| Örnek | Ne görürsün? | İlk sınıflandırma |
|---|---|---|
| Tuzlu su | Tek faz, berrak | Homojen (çözelti) |
| Kum + su | Çöken tanecikler, iki faz | Heterojen (süspansiyon) |
| Süt | Tek faz gibi, ışıkta bulanık | Kolloid (emülsiyon) |
| Hava | Tek faz gaz karışımı | Homojen karışım |
Sınav tuzağı: “Tek faz görünüyor” demek her zaman çözelti demek değildir. Kolloidler çıplak gözle tek faz gibi görünebilir.
2. bölüm
Karışımların Sınıflandırılması 2.sayfa
Karışımların Sınıflandırılması
Çözelti, süspansiyon, emülsiyon, aerosol ve kolloid sistemler.
2/20
Tanecik boyutuna göre genel sınıflama
Karışımlar, tanecik boyutu ve faz davranışına göre genişçe üç grupta ele alınır:
- Çözelti (homojen): Tanecikler çok küçüktür, çökelme olmaz.
- Kolloid: Tanecikler çözeltiye göre büyük, süspansiyona göre küçüktür; Tyndall etkisi görülebilir.
- Süspansiyon (heterojen): Tanecikler büyüktür; zamanla çökelme/ayrışma belirgindir.
Kolloid sistemlerin isimlendirilmesi
| Tür | Dağılmış faz / Dağıtan faz | Örnek |
|---|---|---|
| Emülsiyon | Sıvı / Sıvı | Süt, mayonez |
| Aerosol | Sıvı / Gaz | Deodorant spreyi, sis |
| Köpük | Gaz / Sıvı | Tıraş köpüğü |
| Duman | Katı / Gaz | Sigara dumanı |
| Jel | Sıvı / Katı | Jöle, bazı kozmetik jeller |
Not: Kolloidlerde “hangi fazın içinde dağıldığı” sınıflandırmanın merkezidir.
Çözeltiler için hal örnekleri
Çözelti sınıflamasında da “hal” önemlidir:
- Gaz içinde gaz: Hava (N2, O2, Ar, CO2 ...)
- Sıvı içinde sıvı: Etil alkol + su
- Katı içinde katı: Alaşımlar (pirinç = Cu + Zn)
Ölçüt: Çözücü, miktarca fazla olan (ya da sistemin halini belirleyen) bileşendir.