1. bölüm

Zihin Felsefesi: Bilinç, Benlik ve Zihin–Beden 11.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 11. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Zihin Felsefesi: Bilinç, Benlik ve Zihin–Beden

Düşünme, bilinç ve öznel deneyimin yapısı.

Sayfa 11/20 Konu anlatımı Temelden zora

Zihin felsefesinin temel problemleri

Zihin bedenden bağımsız mıdır?
Bilinç (öznel deneyim) fiziksel süreçlere indirgenebilir mi?
Benlik: ‘Ben’ dediğimiz şey süreklilik mi, süreç mi?
Özgür irade ile determinizm nasıl bağdaştırılır?
Yapay zekâ bilinçli olabilir mi?

F

Fizikalizm

Zihinsel olayların temelde fiziksel süreçler olduğunu savunur.

D

Düalizm

Zihin ve bedenin farklı türden varlıklar olduğunu savunur.

İ

Fonksiyonalizm

Zihni, girdiler-çıktılar ve işlevler üzerinden tanımlar.

Φ

Fenomenoloji

Bilincin deneyimleniş biçimini (görünüşü) betimlemeye çalışır.

2. bölüm

Din Felsefesi: İnanç, Akıl ve Tanrı Tasavvurları 12.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 12. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Din Felsefesi: İnanç, Akıl ve Tanrı Tasavvurları

Dinî iddiaların anlamı ve akılla ilişkisi üzerine felsefi tartışmalar.

Sayfa 12/20 Konu anlatımı Temelden zora

Din felsefesi hangi soruları sorar?

Tanrı’nın varlığı akılla temellendirilebilir mi?
Kötülük problemi: İyi ve güçlü bir Tanrı varken kötülük nasıl mümkün?
İnanç ile bilgi arasındaki ilişki nedir?
Mucize ve doğa yasaları çatışır mı?
Din dili: Tanrı hakkında konuşmak ne ölçüde anlamlıdır?

Sık karşılaşılan tartışma başlıkları

Teizm / Deizm / Ateizm	Tanrı’nın varlığı ve evrenle ilişkisi hakkında farklı tutumlar.
Agnostisizm	Tanrı hakkında kesin bilgiye ulaşılamayacağını savunur.
Kötülük problemi	Tanrı’nın nitelikleriyle dünya deneyimi arasındaki gerilim.
İnanç akıl ilişkisi	Akıl inancı destekler mi, sınırlar mı, yoksa bağımsız mı kalır?

3. bölüm

Felsefe Tarihi: Dönemler ve Kısa Harita 13.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 13. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Felsefe Tarihi: Dönemler ve Kısa Harita

Sorular aynı kalsa da, cevaplar çağın koşullarına göre dönüşür.

Sayfa 13/20 Konu anlatımı Temelden zora

Kısa dönemleme

Antik: Varlık, doğa ve erdem (Sokrates, Platon, Aristoteles).
Orta Çağ: İnanç–akıl ilişkisi, Tanrı ve varlık tartışmaları.
Yeni Çağ: Bilgi problemi ve yöntem (rasyonalizm/empirizm).
Modern: Bilim, özgürlük, toplum ve eleştirel düşünce.
Çağdaş: Dil, zihin, bilim, etik ve teknoloji kesişimleri.

Sınavlarda geçen tipik eşleştirmeler

Sokrates: ahlak ve sorgulama geleneği, ‘bilgi erdemdir’.
Platon: idea kavramı, görünen–gerçek ayrımı.
Aristoteles: mantık, kategoriler, erdem orta yol.
Descartes: şüphe, ‘düşünüyorum öyleyse varım’.
Kant: kritisizm, bilginin koşulları.

4. bölüm

Felsefi Yöntem: Soru Sorma ve Temellendirme 14.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 14. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Felsefi Yöntem: Soru Sorma ve Temellendirme

Felsefe bir ‘sonuçlar listesi’ değil, bir düşünme biçimidir.

Sayfa 14/20 Konu anlatımı Temelden zora

Bir felsefi problemi kurma

1
Soruyu netleştir: Tam olarak neyi merak ediyorum?
2
Kavramları tanımla: Tartışmanın ana kelimeleri ne?
3
Varsayımları belirle: Kabul ettiğim gizli öncüller neler?
4
Gerekçeleri topla: Kanıt/argüman türleri neler?
5
Karşı görüşleri incele: İtirazlar ve yanıtlar.
6
Sonuç ve sınırlılık: Sonucun nerede geçerli olduğunu belirt.

Temellendirme türleri

Örnekleme: İddianın örneklerle desteklenmesi.
Karşı örnek: Genel iddianın tek bir örnekle çürütülmesi.
Analiz: Kavramların parçalanarak açıklanması.
Çelişki gösterme: Bir görüşün kendi içinde tutarsızlığının ortaya konması.

5. bölüm

Kavram Analizi: Tanım, Ayrım ve Sınıflama 15.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 15. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kavram Analizi: Tanım, Ayrım ve Sınıflama

Felsefi metinlerde ‘kavramların sınırı’ sorunun yarısıdır.

Sayfa 15/20 Konu anlatımı Temelden zora

Kavram analizinin amacı

Belirsizliği azaltmak: ‘adalet’ derken neyi kastediyoruz?
Benzer kavramları ayırmak: ‘inanç’ ≠ ‘bilgi’.
Sınıflama yapmak: Aynı türden iddiaları gruplamak.
Tartışmanın ‘yanlış anlama’ yüzünden kilitlenmesini önlemek.

Sık yapılan ayrımlar

Olgu–değer	Olanı anlatmak ile olması gerekeni savunmak.
Özne–nesne	Bilen ile bilinen; deneyimleyen ile deneyimlenen.
Zorunlu–olumsal	Her durumda geçerli olan ile bazı durumlarda geçerli olan.
A priori–a posteriori	Deneyden bağımsız bilgi ile deneyle edinilen bilgi.

6. bölüm

Argüman Türleri: Tümdengelim ve Tümevarım 16.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 16. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Argüman Türleri: Tümdengelim ve Tümevarım

Akıl yürütmenin iki temel yolu ve sınavlarda ayırt etme ipuçları.

Sayfa 16/20 Konu anlatımı Temelden zora

Tümdengelim (dedüksiyon)

Genelden özele gider; doğru öncüllerden zorunlu sonuç çıkar.

Geçerliyse, öncüller doğru olduğunda sonuç zorunludur.
Matematik ve biçimsel mantıkta sık görülür.
Hedef: kesinlik (geçerlilik).

Tümevarım (endüksiyon)

Tekil gözlemlerden genel sonuca gider; sonuç olasılıklıdır.

Örnek sayısı arttıkça güven artar ama zorunluluk oluşmaz.
Bilimde gözlem–deney birikimiyle genelleme yapılır.
Hedef: olasılık (kuvvet).

7. bölüm

Safsatalar: Düşünme Hatalarını Tanımak 17.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 17. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Safsatalar: Düşünme Hatalarını Tanımak

Mantıkta geçersiz ama ikna edici görünen akıl yürütmeler.

Sayfa 17/20 Konu anlatımı Temelden zora

Sık karşılaşılan safsatalar

Kişiye saldırı (ad hominem)	İddiayı değil, iddia sahibini hedef almak.
Otoriteye başvurma	Gerekçe yerine ‘X dedi’ demek (uzmanlık alanı uygun değilse hatalı).
Çoğunluğa başvurma	Bir şey popüler diye doğru saymak.
Yanlış ikilem	İki seçenek varmış gibi sunup diğer ihtimalleri gizlemek.
Kaygan zemin	Küçük bir adımın zorunlu olarak felakete götüreceğini iddia etmek.
Nedensellik hatası	Sırf birlikte oldu diye biri diğerinin nedeni sanmak.

Safsata yakalama yöntemi

Sonucu destekleyen asıl gerekçe var mı, yoksa duyguya mı oynuyor?
İddia ile kanıt arasında boşluk var mı?
Alternatif açıklamalar var mı?
Genelleme için veri yeterli mi?

8. bölüm

Mantığın Derinleşmesi: Sembolik İfadeler 18.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 18. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Mantığın Derinleşmesi: Sembolik İfadeler

Zor seviye: Önerme mantığı ve nicelik mantığına giriş.

Sayfa 18/20 Konu anlatımı Temelden zora

Sık kullanılan bağlaçlar (anlamları)

¬ (değil): Bir önermenin olumsuzu.
∧ (ve): İki önerme birlikte doğruysa doğru.
∨ (veya): En az biri doğruysa doğru.
→ (ise): Önermeler arası koşullu ilişki.
↔ (ancak ve ancak): Eşdeğerlik.

MathML ile örnek gösterim

Kesir/kök kullanılmadan, yalnızca mantık sembolleriyle gösterim.

Örnek: “Eğer çalışırsam kazanırım.”

P \to Q

Örnek: “Her x için, eğer x öğrenciyse x sınava girer.”

\forall x (O (x) \to S (x))

Not: Parantezler yalnızca ( ve ) ile yazıldı; mfenced kullanılmadı.

9. bölüm

Uygulamalı Etik: Güncel Problemler 19.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 19. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Uygulamalı Etik: Güncel Problemler

Felsefi ilkeleri gerçek hayattaki zor ikilemlere uygular.

Sayfa 19/20 Konu anlatımı Temelden zora

Uygulamalı etik ne yapar?

Tıp etiği: organ bağışı, hasta hakları, deneyler.
Biyoteknoloji: gen düzenleme, klonlama tartışmaları.
Teknoloji etiği: yapay zekâ, mahremiyet, veri güvenliği.
Çevre etiği: doğaya karşı sorumluluk, sürdürülebilirlik.
İş etiği: adil ücret, emek sömürüsü, reklam etiği.

Bir etik ikilemi analiz etme

1
Sorunu tanımla: Çatışan değerler neler?
2
Paydaşları belirle: Kimler etkileniyor?
3
Seçenekleri listele: En az üç alternatif düşün.
4
İlke testi: Hak, adalet, zarar verme, yarar sağlama gibi ilkelerle değerlendir.
5
Gerekçeli karar: Neden bu seçenek?

10. bölüm

TYT/AYT Özet Haritası ve Soru Tipleri 20.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 20. Sayfa

Lise • TYT • AYT

TYT/AYT Özet Haritası ve Soru Tipleri

20 sayfalık içerikten çıkarılacak hızlı tekrar şeması ve pratik yönlendirmeler.

Sayfa 20/20 Konu anlatımı Temelden zora

Hızlı alan eşleştirme

Ontoloji

Varlık, gerçeklik, töz, değişim, nedensellik

Epistemoloji

Bilgi, doğruluk, gerekçe, şüphe, deney–akıl

Etik

İyi, doğru eylem, sorumluluk, erdem, özgür irade

Mantık

Argüman, geçerlilik, tutarlılık, safsata

Estetik

Güzellik, sanat, beğeni, yorum, değer

Siyaset Felsefesi

Devlet, hak, özgürlük, adalet, meşruiyet

Soru çözme mini rutini

1
Metindeki anahtar kelimeleri işaretle (bilgi/varlık/değer/adalet/argüman…).
2
Sorunun istediğini belirle: alan mı, görüş mü, çıkarım mı?
3
Bir cümle ile özetle: Metin ‘ne’yi savunuyor?
4
Çeldiricileri ele: Benzer kavramları ayır (etik–siyaset, ontoloji–metafizik gibi).

Kendini yokla (cevap anahtarsız)

“Güzellik evrensel midir?” sorusu hangi alana girer?
“Bilgi için deney zorunlu mudur?” sorusu hangi alana girer?
“İyi olanı belirleyen sonuç mudur, niyet mi?” sorusu hangi alana girer?
“Bir argüman geçerli ama öncülleri yanlış olabilir mi?” ifadesini tartış.
“Devletin meşruiyeti neye dayanır?” sorusu hangi alana girer?

Felsefe'nin Alanı Konu Anlatımı