1. bölüm

Felsefe Nedir? Alanı Ne Demektir? 1.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 1. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Felsefe Nedir? Alanı Ne Demektir?

Felsefenin merak ettiği sorular, yöntemi ve diğer disiplinlerle ilişkisi.

Sayfa 1/20 Konu anlatımı Temelden zora

Başlangıç: Felsefe ‘ne ile ilgilenir’?

Felsefe, gündelik soruları ‘temel ilkeler’ düzeyine indirerek yeniden sorar.

Varlık nedir? ‘Var olmak’ ne demektir?
Bilgiye nasıl ulaşırız? Ne zaman ‘biliyorum’ deriz?
Değer nedir? İyi-kötü, doğru-yanlış nasıl temellendirilir?
Akıl yürütme nasıl işler? Argüman nedir?
İnsan kimdir? Zihin-beden, özgür irade, bilinç soruları.

Felsefenin ayırt edici özelliği

Kavramsal netlik: ‘adalet’, ‘özgürlük’, ‘bilgi’ gibi kavramları açıklığa kavuşturur.
Temellendirme: Sadece ‘öyle’ demek yerine gerekçe ister.
Eleştirellik: Varsayımları görünür kılar ve sınar.
Bütüncüllük: Bir soruyu farklı alanların ışığında birlikte değerlendirir.

2. bölüm

Felsefenin Ana Dalları 2.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 2. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Felsefenin Ana Dalları

Felsefe, sorularını farklı alt disiplinlerde sistemli biçimde inceler.

Sayfa 2/20 Konu anlatımı Temelden zora

Ana dallar ve odak noktaları

Ontoloji (Varlık felsefesi)	Varlığın yapısı, türleri, ‘var olmak’ ve ‘gerçeklik’ kavramları.
Epistemoloji (Bilgi felsefesi)	Bilginin kaynağı, doğruluk ölçütleri, şüphe, gerekçelendirme.
Etik (Ahlak felsefesi)	İyi-kötü, doğru eylem, erdem, sorumluluk ve özgür irade.
Mantık	Doğru düşünmenin kuralları, geçerli çıkarım, safsatalar.
Estetik	Güzellik, sanat, beğeni, sanat eserinin anlamı.
Siyaset felsefesi	Devlet, adalet, hak, özgürlük, meşruiyet.

Neden dallara ayrılır?

Soruların odak değişimi farklı kavram setleri gerektirir.
Yöntemler farklılaşabilir: Mantıkta biçimsel analiz, etik ve siyaset alanında normatif tartışma vb.
Dallar birbirinden kopuk değildir: Örneğin etik tartışma, insan doğası (ontoloji) ve özgür irade (zihin felsefesi) varsayımlarına dayanır.

3. bölüm

Ontoloji: Varlık Üzerine Sorular 3.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 3. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Ontoloji: Varlık Üzerine Sorular

Varlık felsefesi, ‘ne var?’ sorusunu en temel düzeyde ele alır.

Sayfa 3/20 Konu anlatımı Temelden zora

Ontolojinin temel problemleri

Varlık türleri: Maddi (taş), zihinsel (düşünce), soyut (sayı, adalet) varlıklar var mıdır?
Değişim: Bir şey değişince aynı şey olarak kalır mı?
Öz–ilinti: Bir varlığın ‘olmazsa olmaz’ özellikleri ile sonradan eklenen özellikleri nasıl ayrılır?
Nedensellik: Olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisi zorunlu mudur?
Gerçeklik: Görünen ile gerçek olan aynı mıdır?

1

Monizm

Gerçekliğin tek bir temel varlıktan oluştuğunu savunur (ör. sadece madde ya da sadece ruh).

2

Düalizm

Gerçekliğin iki temel tözden oluştuğunu savunur (ör. zihin ve beden).

3

Plüralizm

Gerçekliğin birden çok temel unsurdan oluştuğunu savunur.

4

İdealizm / Realizm

Zihnin rolünü ve dış dünyanın bağımsızlığını farklı biçimlerde yorumlar.

4. bölüm

Epistemoloji: Bilgi Nedir? 4.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 4. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Epistemoloji: Bilgi Nedir?

Bilginin kaynağı, doğruluğu ve sınırları üzerine düşünür.

Sayfa 4/20 Konu anlatımı Temelden zora

Bilgi ile ilgili ana sorular

Bilgi duyulardan mı gelir, akıldan mı?
‘İnanmak’ ile ‘bilmek’ arasındaki fark nedir?
Doğruluk ölçütü: uygunluk, tutarlılık, yararlılık?
Şüphecilik: Kesin bilgi mümkün mü?
Gerekçelendirme: Bir iddia hangi şartlarda kabul edilir?

Klasik yaklaşımlar (özet)

Rasyonalizm	Bilginin temel kaynağı akıldır; zorunlu doğrular akıl yoluyla bilinir.
Empirizm	Bilginin kaynağı deney/duyudur; zihinde doğuştan bilgi yoktur.
Kritisizm	Bilginin oluşumunda hem deney hem akıl rol oynar; ‘bilmenin koşulları’ araştırılır.
Pozitivizm	Metafiziği dışarıda bırakıp gözlenebilir olgulara dayanmayı vurgular.

5. bölüm

Etik: Ahlaki Değer ve Doğru Eylem 5.sayfa

Felsefe’nin Alanı - 5. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Etik: Ahlaki Değer ve Doğru Eylem

İnsanın nasıl yaşaması gerektiğini ve doğru davranışı temellendirir.

Sayfa 5/20 Konu anlatımı Temelden zora

Etik soruları neler sorar?

İyi nedir? ‘İyi’ bir amaç mı, sonuç mu, niyet mi?
Bir eylemi doğru yapan şey nedir?
Evrensel ahlak ilkeleri var mıdır?
Özgür irade yoksa sorumluluk olur mu?
Erdemli insan nasıl yetişir?

☺

Eudaimonist (Mutlulukçu) çizgi

İyi yaşamı mutluluk/iyi oluşla ilişkilendirir; erdem merkezli yorumlar yaygındır.

✓

Deontoloji (Görev etiği)

Doğru eylem, sonuçtan çok ilkeye/kurala uygunlukla değerlendirilir.

Σ

Faydacılık (Sonuççu)

Doğru eylem, toplam yararı/mutluluğu artırandır.

★

Erdem etiği

Eylemden önce karaktere odaklanır: iyi insan iyi eylem üretir.

Felsefe'nin Alanı Konu Anlatımı