DGS Fiil ve Ek Fiil konu anlatımı

DGS Fiil ve Ek Fiil konu anlatımı; özet anlatım, önemli noktalar ve konuya bağlı testlerle DGS hazırlığını tamamla.

Özel rehber

DGS Fiil ve Ek Fiil konu anlatımı ve kip-kişi rehberi

DGS Fiil ve Ek Fiil konusu, eylemlerin zaman, kip ve kişi bakımından nasıl çekimlendiğini anlamaya dayanır. Fiil kökü, kip eki, kişi eki, haber kipleri, dilek kipleri, birleşik zaman ve ek fiil bu başlığın temel parçalarıdır. Konu, cümlede yüklemi doğru tanımak için de önemlidir.

DGS’de fiil soruları çoğu zaman çekimli fiili, fiilimsiyle karıştırmadan ayırt etmeyi ya da ek fiilin görevini bulmayı gerektirir. Ek fiil isim soylu sözcükleri yüklem yapabilir veya basit zamanlı fiillere birleşik zaman anlamı katabilir. Bu iki görev netleşmeden sorular karışık görünebilir.

Bu sayfayı çalışırken önce fiilin eylem anlamını, sonra aldığı kip ve kişi eklerini takip et. Ek fiil bulunan cümlelerde yüklemin isim mi fiil mi olduğuna ayrıca bak. Fiil ve Ek Fiil, DGS Türkçe dil bilgisinde yüklem, cümle türleri ve fiilimsi konularının temelini oluşturur.

Fiil ve Ek Fiil ve kip-kişi rehberi nasıl çalışılmalı?

Önce fiil kökü ve çekimli fiil ayrımını öğren. Çekimli fiil kip ve kişi eki alarak yargı bildirir.

Haber kipleri ve dilek kiplerini örnek cümlelerle ayır. Zaman bildiren kipler ile tasarlama bildiren kipleri karıştırma.

Ek fiilin iki görevini ayrı çalış. İsimleri yüklem yapma ve fiillere birleşik zaman katma görevleri farklıdır.

Fiilimsi ile çekimli fiili karşılaştır. Fiilimsi eylem anlamı taşısa da kip ve kişi eki alarak yargı bildirmez.

Fiil ve Ek Fiil ve kip-kişi rehberi kontrol listesi

Yüklemde kip ve kişi eki olup olmadığını kontrol et.
Haber ve dilek kiplerini ayır.
Ek fiilin isim soylu sözcüğü yüklem yapabileceğini unutma.
Birleşik zamanlı fiillerde ek fiilin zaman anlamını kontrol et.
Fiilimsi ile çekimli fiili karıştırma.
Soru kökünün fiil mi ek fiil mi istediğini dikkatli oku.

Fiil ve Ek Fiil ve kip-kişi rehberi hakkında sık sorulan sorular

Ek fiilin görevleri nelerdir?

Ek fiil isim soylu sözcükleri yüklem yapar ve basit zamanlı fiillere birleşik zaman anlamı katar.

Çekimli fiil nasıl anlaşılır?

Kip ve kişi eki alarak yargı bildiren fiildir.

Fiilimsi ile fiil nasıl ayrılır?

Fiilimsi eylem anlamı taşır ama kip ve kişi ekiyle yargı bildirmez.

En sık yapılan hata nedir?

Ek fiilin isim yüklem kurma görevini fark etmemek ve fiilimsiyle çekimli fiili karıştırmak sık yapılan hatalardır.

Bu konu hangi konulara temel olur?

Fiilimsi, cümlenin öğeleri ve cümle türleri konularının anlaşılmasına temel olur.

1. bölüm

Fiil - Ek Fiil 1.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 1. Sayfa

Fiil - Ek Fiil

1. Sayfa / 20: Fiil kavramı ve fiil türleri

1) Fiil (Eylem) nedir?

Fiil; bir işi, oluşu veya durumu bildirir. Cümlede genellikle yüklem görevindedir.

İpucu

sınav Fiil sorularında önce “ne yapıyor?” sorusunu sor. Cevap çıkıyorsa fiile yaklaşırsın.

Fiil türleri (anlamına göre)

İş (kılış) fiili: Yapılan bir iş bildirir. (yazmak, kırmak, taşımak)
Oluş fiili: Kendiliğinden gerçekleşen değişimi anlatır. (sararmak, büyümek, erimek)
Durum fiili: Bir durumu ifade eder. (oturmak, beklemek, sevinmek)

Mini alıştırma

Aşağıdaki cümlelerde fiili bul:
1) Çocuk hızlıca koştu.
2) Yapraklar sonbaharda sararır.
3) Sınav öncesi biraz heyecanlandı.

2. bölüm

Fiil - Ek Fiil 2.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 2. Sayfa

Fiil - Ek Fiil

2. Sayfa / 20: Fiilin yapısı: kök–gövde–çekim

2) Fiil kökü, gövde ve çekim fikri

Fiiller de kök ve eklerden oluşur. Fiilin anlam çekirdeğine fiil kökü denir. Kök; yapım eki alırsa gövde oluşur. Sonra kip ve kişi ekleri gelerek fiil çekimlenir.

Kök mü, gövde mi?

Fiil + yapım eki → gövde.
Fiil + çekim eki → çekimlenmiş fiil.

Örnek çözümleme

          yaz-  (fiil kökü)
yaz-ı  (yapım ekiyle: isimleşme olabilir)
yaz-dı  (kip eki: görülen geçmiş)
yaz-dı-m  (kip + kişi eki: 1. tekil)
yaz-acak-sın  (gelecek zaman + 2. tekil)
        

Sık hata

Dikkat Bazı ekler hem yapım hem çekim gibi görünebilir. Soru: kökteki anlam değişti mi? Değiştiyse genellikle yapım ekidir.

3. bölüm

Fiil - Ek Fiil 3.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 3. Sayfa

Fiil - Ek Fiil

3. Sayfa / 20: Haber kipleri (zamanlar)

3) Haber kipleri: zaman ekleri

Fiilin ne zaman yapıldığını bildiren kipler haber kipleridir. sınav’de genellikle ekleri tanıma ve anlam farkını yakalama sorulur.

Haber kipleri

Geniş zaman: -r / -ar / -er (gelir, yazar)
Şimdiki zaman: -yor (geliyor)
Görülen geçmiş: -dı/-di/-du/-dü (geldi)
Duyulan geçmiş: -mış/-miş/-muş/-müş (gelmiş)
Gelecek zaman: -acak/-ecek (gelecek)

Aynı fiil, farklı zaman

          yazarım (geniş)
yazıyorum (şimdiki)
yazdım (görülen geçmiş)
yazmışım (duyulan geçmiş)
yazacağım (gelecek)
        

sınav tadında ipucu

Zaman eki aynı olsa da cümledeki zaman anlamı farklı olabilir: “Yarın geliyorum” (gelecek anlamı). Soruda bağlamı mutlaka oku.

4. bölüm

Fiil - Ek Fiil 4.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 4. Sayfa

Fiil - Ek Fiil

4. Sayfa / 20: Dilek kipleri

4) Dilek kipleri: istek, şart, gereklilik, emir

Dilek kipleri fiile zaman değil, istek / şart / zorunluluk / emir anlamı katar.

Dilek kipleri

İstek: -e/-a (gelem, yazam)
Şart: -se/-sa (gelirse, yazarsa)
Gereklilik: -meli/-malı (gelmeli, yazmalı)
Emir: ek almayabilir (gel!, yaz!) / kişi ekleriyle şekillenir (gelin, gelsin)

Kısa örnek

          Biraz daha dikkatli olmalısın. (gereklilik)
Yarın erken gelirse birlikte çalışırız. (şart)
Bir gün yeniden buluşalım. (istek)
Kapıyı kapat! (emir)
        

5. bölüm

Fiil - Ek Fiil 5.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 5. Sayfa

Fiil - Ek Fiil

5. Sayfa / 20: Fiilde olumsuzluk ve soru

5) Olumlu–olumsuz–soru biçimi

Fiillerin olumsuzu çoğunlukla -ma/-me ekiyle yapılır. Soru anlamı ise ayrı yazılan mi ile gelir.

Olumsuzluk

gel-di (olumlu) → gel-me-di (olumsuz)
yap-acak (olumlu) → yap-ma-yacak (olumsuz)
okuyor (olumlu) → oku-mu-yor (olumsuz)

Soru eki

Soru eki mi ayrı yazılır; kişiye göre çekimlenir: “geldin mi”, “gelecek misin”.

Karma örnek

          Gelmedin mi?  (olumsuz + soru)
Yazmayacak mısın? (olumsuz + gelecek + soru + kişi)
Okumuyor muyuz? (olumsuz + şimdiki + soru + kişi)
        

1 / 4 sayfa yüklendi