DGS Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı, Özne, Nesne ve Tümleçler

DGS Cümlenin Öğeleri konu anlatımı

DGS Cümlenin Öğeleri konu anlatımı; özet anlatım, önemli noktalar ve konuya bağlı testlerle DGS hazırlığını tamamla.

Özel rehber

DGS Cümlenin Öğeleri konu anlatımı ve yüklem merkezli çözüm rehberi

DGS Cümlenin Öğeleri konusu, cümledeki kelime ve kelime gruplarının yüklemle kurduğu ilişkiyi çözmeye dayanır. Yüklem, özne, belirtili nesne, belirtisiz nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümleci bu konunun temel parçalarıdır. Öğeleri doğru bulmak için cümleye yüklemden başlamak gerekir.

DGS’de cümlenin öğeleri soruları genellikle altı çizili bölümün görevini ya da cümlenin hangi öğeden oluştuğunu sorar. Adayların sık yaptığı hata, kelimeleri tek tek ayırmak ve kelime gruplarını bölmektir. Oysa tamlamalar, fiilimsi grupları ve edat grupları çoğu zaman tek öğe olarak değerlendirilir.

Bu sayfayı çalışırken önce yüklemi bul, sonra yükleme doğru soruları yönelt. Kim/ne özneyi, neyi/kimi nesneyi, nereye/nerede/nereden dolaylı tümleci, ne zaman/nasıl/ne kadar zarf tümlecini buldurur. Cümlenin Öğeleri, DGS Türkçe’de cümle çözümlemesinin ana omurgasıdır.

Cümlenin Öğeleri ve yüklem merkezli çözüm rehberi nasıl çalışılmalı?

Her cümlede önce yüklemi bul. Diğer öğeler yükleme sorulan sorularla belirlenir.

Kelime gruplarını parçalamamaya dikkat et. Tamlamalar ve fiilimsi grupları çoğu zaman birlikte öğe olur.

Özne ve nesne sorularını karıştırma. Kim/ne soruları özneye, neyi/kimi soruları nesneye götürür.

Zarf tümleci ve dolaylı tümleç ayrımını soru kelimeleriyle çalış. Yer-yön ve zaman-durum ilişkileri farklı öğelerdir.

Cümlenin Öğeleri ve yüklem merkezli çözüm rehberi kontrol listesi

Önce yüklemi belirle.
Öğeyi bulurken doğru soruyu yükleme sor.
Kelime gruplarını gereksiz yere bölme.
Belirtili ve belirtisiz nesne ayrımına dikkat et.
Dolaylı tümleçte bulunma, yönelme ve ayrılma eklerini kontrol et.
Fiilimsi gruplarının tek öğe olabileceğini unutma.

Cümlenin Öğeleri ve yüklem merkezli çözüm rehberi hakkında sık sorulan sorular

Cümlenin öğelerinde ilk hangi öğe bulunur?

İlk olarak yüklem bulunur; diğer öğeler yükleme sorulan sorularla belirlenir.

Özne nasıl bulunur?

Yükleme kim veya ne soruları sorularak özne bulunur.

Nesne nasıl bulunur?

Yükleme neyi veya kimi soruları sorulduğunda cevap alınırsa nesne bulunur.

En sık yapılan hata nedir?

Kelime gruplarını parçalamak ve öğeleri tek tek kelime gibi değerlendirmek sık yapılan hatadır.

Bu konu hangi konularla bağlantılıdır?

Fiilde çatı, cümle türleri, fiilimsi ve anlatım bozukluklarıyla yakından bağlantılıdır.

1. bölüm

cumlenin_ogeleri_01 1.sayfa

Cümlenin Öğeleri - 1. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Cümlenin Öğeleri

Konuya Giriş: Öğeler Nedir, Neden Önemli? • 1/20

Cümlenin Öğeleri

Bir cümlede anlamın kurulduğu temel parçaları (yüklem, özne, nesne, tümleçler) doğru bulmak; paragraf sorularında ve dil bilgisinde hız kazandırır.

sınav: Hız + doğruluk sınav: Ayrıntı + tür ayrımı Kural → Uygulama

Temel Yol Haritası

1) Yüklemi bul: Cümlenin çekirdeği. Diğer öğeler ona bağlanır.
2) Soru sor: Yükleme sorular yönelterek özne/nesne/tümleçleri yakala.
3) Ek ve anlamı kontrol et: -i hâli, -e, -de, -den; edatlar; zarf görevleri.
4) Sıralama seni yanıltmasın: Öğeler yer değiştirebilir; görev değişmez.

Altın Kural

Öğeleri ararken önce anlam merkezini (yüklemi) bul; sonra yüklemin sorduğu sorularla ilerle.

2. bölüm

cumlenin_ogeleri_02 2.sayfa

Cümlenin Öğeleri - 2. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Cümlenin Öğeleri

Yüklem: Fiil Yüklemi ve İsim Yüklemi • 2/20

Yüklem (Temel Öğe)

Yüklem, cümlenin bildirdiği işi/oluşu/durumu ya da yargıyı verir. Fiil veya isim soylu olabilir.

Yüklemi Tanıma İpuçları

Çekim eki alır: kişi ve zaman eki (gel-di-m, git-ecek-sin).
İsim yüklemi ek-fiil alabilir: (mutlu-yum, öğretmen-di).
Olumsuzluk yüklemde görünür: gel-me-di, değil.

Yüklemi bulma

Çözümlemeli

Örnek

Bugün erken kalktım.

Yüklem kalktım (fiil yüklemi)

Örnek

Onun sesi bu akşam çok yorgun.

Yüklem yorgun (isim yüklemi)

Dikkat!

Yüklem sona gelmeyebilir. Devrik cümlelerde yüklem başta/ortada olabilir.

3. bölüm

cumlenin_ogeleri_03 3.sayfa

Cümlenin Öğeleri - 3. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Cümlenin Öğeleri

Özne: Gerçek Özne, Gizli Özne, Sözde Özne • 3/20

Özne

Özne, yüklemin bildirdiği işi/oluşu/durumu yapan ya da bu durumdan etkilenen öğedir. “kim? / ne?” sorularıyla bulunur.

Gerçek Özne Gizli Özne Sözde Özne

Gizli özne, yüklemin kişi ekinden anlaşılır.
Sözde özne, edilgen cümlede “yapan” olmadığı için etkilenenin özne gibi görünmesidir.

Özne türleri

Çözümlemeli

Örnek

Yarın biz geziye çıkacağız.

Özne biz

Örnek

Akşam erken uyudum.

Gizli özne (ben) + Yüklem uyudum

Örnek

Pencereler sabah erkenden silindi.

Sözde özne pencereler (edilgen)

Mini Test

1) “Bu akşam çok yoruldum.” cümlesinde özne nedir?

Yükleme bak: “yoruldum” kişi eki ne söylüyor?

Cevap Anahtarı (Kısa)

Özne gizlidir: (ben).

Mini Test

2) “Kitaplar kütüphaneye yerleştirildi.” cümlesinde özne türü nedir?

Yüklem edilgen mi? (-il/-in)

Cevap Anahtarı (Kısa)

Sözde özne: kitaplar.

4. bölüm

cumlenin_ogeleri_04 4.sayfa

Cümlenin Öğeleri - 4. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Cümlenin Öğeleri

Nesne: Belirtili Nesne ve Belirtisiz Nesne • 4/20

Nesne

Nesne, yüklemin etkilediği varlıktır. “neyi/kimi” (belirtili) ya da “ne/kim” (belirtisiz) sorularıyla bulunur.

Belirtili Nesne (-i) Belirtisiz Nesne

Belirtili nesne çoğunlukla -i hâl eki alır: “kitab-ı okudum”.
Belirtisiz nesne ek almaz, daha genel anlam taşır: “kitap okudum”.
Her fiil nesne almaz: “uyumak, gitmek” gibi fiiller genelde nesnesizdir.

Nesneyi bulma

Çözümlemeli

Örnek

Ödevimi bitirdim.

Belirtili nesne ödevimi

Örnek

Dün akşam film izledik.

Belirtisiz nesne film

Örnek

Sabaha kadar koştuk.

Nesne yok (fiil nesne istemiyor)

Mini Test

1) “Mektubu yazdım.” cümlesinde nesne türü nedir?

-i hâli var mı?

Cevap Anahtarı (Kısa)

Belirtili nesne: mektubu.

Mini Test

2) “Her gün kitap okurum.” cümlesinde nesne türü nedir?

Ek almış mı?

Cevap Anahtarı (Kısa)

Belirtisiz nesne: kitap.

5. bölüm

cumlenin_ogeleri_05 5.sayfa

Cümlenin Öğeleri - 5. Sayfa

Lise • Sınavlara Hazırlık

Cümlenin Öğeleri

Dolaylı Tümleç: Yönelme, Bulunma, Ayrılma • 5/20

Dolaylı Tümleç

Yüklemin yöneldiği/yer aldığı/çıktığı yeri bildirir. “kime/kimeye/nereye”, “kimde/nerede”, “kimden/nereden” sorularıyla bulunur.

-e (yönelme) -de (bulunma) -den (ayrılma)

Dolaylı tümleç çoğu zaman yer-yön bildirir; bazen kişiye yönelmeyi de gösterir: “arkadaşıma anlattım”.
Aynı cümlede birden fazla dolaylı tümleç olabilir.
Edatlı yapılar (için, gibi, kadar...) genelde dolaylı tümleç değil; edat/zarf tümleci sayılabilir.

Dolaylı tümleci bulma

Çözümlemeli

Örnek

Defterimi çantama koydum.

Dolaylı tümleç çantama (nereye?)

Örnek

Seni okulda gördüm.

Dolaylı tümleç okulda (nerede?)

Örnek

Köyden şehre taşındılar.

Dolaylı tümleç köyden (nereden?) + şehre (nereye?)

Mini Test

1) “Öğretmene soruyu yöneltti.” cümlesinde dolaylı tümleç hangisi?

kime?

Cevap Anahtarı (Kısa)

Öğretmene.

Mini Test

2) “Toplantıdan sonra eve geçtik.” cümlesinde dolaylı tümleç hangisi?

nereye?

Cevap Anahtarı (Kısa)

Eve.

1 / 4 sayfa yüklendi